Gaiplik Davası ve Hukuki Sonuçları (TMK m.32-35) – 2026
Hızlı Yanıt — Gaiplik Davası
Gaiplik davası; ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süredir haber alınamayan kişinin ölümünün kuvvetle muhtemel sayılarak ölüme bağlı hakların kullanılabilir hale gelmesini sağlayan çekişmesiz yargı davasıdır (TMK m.32).
- Kimlerin hakları bağlı: Eş, mirasçılar, alacaklılar — “hakları bu ölüme bağlı olanlar” (sınırlamasız)
- Süreler (TMK m.33): Ölüm tehlikesi → en az 1 yıl; Haber alınamama → en az 5 yıl; İlan sonrası bekleme → en az 6 ay
- Miras sonucu: Ölüme bağlı haklar kullanılabilir; ancak mirasçılar teminat göstermek zorundadır (TMK m.584)
- Evlilik sonucu: Gaiplik evliliği kendiliğinden sona erdirmez — eş yeniden evlenecekse ayrıca evliliğin feshi kararı gerekir (TMK m.131)
- Geriye etki: Karar, ölüm tehlikesinin veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm doğurur (TMK m.35)
- Gaip dönerse: Tereke malları geri verilir (TMK m.585); karar kaldırılabilir (HGK 2007/278 K.)
- Yetkili mahkeme: Gaibin son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi
Bir yakının kaybolması veya uzun süredir haber alınamaması; hem miras, hem evlilik hem de borçlar hukuku açısından ciddi belirsizlikler yaratır. Gaiplik davası, bu belirsizliği mahkeme kararıyla çözen ve ölüme bağlı hakların kullanılmasını sağlayan bir hukuki yoldur. Bu rehberde TMK m.32–35 çerçevesini, süreleri, sonuçları ve dava stratejisini aktarıyorum.
Gaiplik Nedir? (TMK m.32)
TMK Madde 32 — Gaiplik (Genel Olarak)
“Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.”
“Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye’de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.”
Gaiplik için 3 Temel Unsur
- Kayıp olma hali: Ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun zamandır haber alınamama
- Ölüm ihtimalinin kuvvetli olması: Mahkemenin vicdanî kanaatine göre “kuvvetli olasılık”
- Başvuruyu yapanların “hakları bu ölüme bağlı” olanlar olması: Eş, mirasçı, alacaklı vb. — sınırlı sayı değil
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi — Gaiplik Davasını Kimler Açabilir?
“Gaiplik davasını sadece gaip olduğu ileri sürülenin mirasçıları veya son mirasçı sıfatı ile Hazine’nin açabileceği yönünde bir sınırlama mevcut olmayıp kanundaki ifadesi ile hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemece gaiplik kararı verilebilecektir.”
8. HD, 2017/8841 E., 2019/2905 K.
Gaiplik ve Ölüm Karinesi: Kritik Fark
| Konu | Ölüm Karinesi (NHK m.32) | Gaiplik (TMK m.32-35) |
|---|---|---|
| Ölümün niteliği | Kesin gözle bakılmayı gerektiren durum (gemi batması, uçak kazası vb.) | Kuvvetle muhtemel ama kesin değil |
| Makam | İdare (mülki amir + nüfus müdürlüğü) | Mahkeme (Sulh Hukuk Mahkemesi) |
| Süreç | Dilekçe + belge → ölüm tutanağı | Dava + ilan (en az 6 ay) → karar |
| Sonuç | Ölüm kaydı doğrudan tescil | Gaiplik kararı → nüfusa tescil |
Hangi Yol Sizin İçin?
Ölümün kesin gözle bakıldığı olaylarda (deprem enkazında kalan, batan gemide bulunan) önce ölüm karinesi yolunu değerlendirin; bu daha hızlı ve mahkemesiz bir süreçtir. Ölümün kuvvetli ihtimalle muhtemel ama kesin olmadığı durumlarda (uzun süredir haber alınamayan, gizemli kayboluş) gaiplik davası yolu izlenir.
Gaiplik Dava Süreleri (TMK m.33)
TMK Madde 33 — Yargılama Usulü ve Süreler
“Gaiplik kararının istenebilmesi için, ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir. Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunan kimseleri, belirli bir sürede bilgi vermeleri için usulüne göre yapılan ilânla çağırır. Bu süre, ilk ilânın yapıldığı günden başlayarak en az altı aydır.”
Ölüm Tehlikesi
Tehlikenin üzerinden en az 1 yıl geçmiş olmalıdır
Haber Alınamama
Son haber tarihinden itibaren en az 5 yıl geçmiş olmalıdır
İlan Süresi
İlk ilandan itibaren en az 6 ay bekleme zorunludur
TMK Madde 34 — İlan Süresinde Gaip Ortaya Çıkarsa
“Gaipliğine karar verilecek kişi, ilân süresi dolmadan ortaya çıkar veya kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse gaiplik istemi düşer.”
Gaiplik Kararının Hükmü ve Geriye Etkisi (TMK m.35)
TMK Madde 35 — Hükmü
“İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.”
Geriye Etkili Hüküm: Ne Anlama Gelir?
Gaiplik kararı, karar verildiği günden değil; ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm doğurur. Bu, mirasın açılış tarihi ve yasal faiz gibi hesaplamalarda önemli sonuçlar yaratır. Örneğin: Son haber 5 yıl önce alındıysa ve bu tarihten itibaren mirasın açıldığı kabul edilirse, o tarihten bugüne kadar elde edilen gelirler de tasfiye kapsamına girebilir.
Gaipliğin Hukuki Sonuçları
Miras Hukuku: Teminat Zorunluluğu (TMK m.584-585)
Mirasçılar terekeyi alabilmek için teminat göstermek zorundadır. Teminat süresi:
- Ölüm tehlikesi: 5 yıl
- Uzun süre haber alınamama: 15 yıl (veya gaibin 100 yaş sınırına kadar)
Gaip geri dönerse terekeyi teslim alanlar malları geri vermekle yükümlüdür (TMK m.585).
Aile Hukuku: Evlilik Kendiliğinden Bitmez (TMK m.131)
Gaiplik kararı evliliği otomatik sona erdirmez. Eşin yeniden evlenebilmesi için mahkemeden ayrıca evliliğin feshi kararı alması zorunludur. Evlilik feshi talebi gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı dava ile istenebilir.
Kişilik Hukuku: Hukuki Kişilik Sona Erer
Gaiplik kararı verilmesiyle birlikte gaibin hukuki kişiliği sona erer. Nüfus kaydına işlenir; ölümün tüm hukuki sonuçları doğmaya başlar (alacak-borç ilişkileri, tapu devirleri, sigorta vs.).
Nüfus Kaydı: Tescil Zorunluluğu (Yönetmelik m.40)
Mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kütüğe tescil edilir. Gaiplik, ölümün hukuki sonuçlarını doğurur. Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, fesh kararı olmadan yeniden evlenemez.
TMK Madde 131 — Gaiplik Durumunda Evlilik
“Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir.”
En Sık Yapılan Yanlış: “Gaiplik Kararı = Boşanma” Sanılması
Gaiplik kararı alan pek çok kişi evliliğinin otomatik olarak sona erdiğini sanmaktadır. Bu yanlıştır. TMK m.131 açıkça şart koşmaktadır: evliliğin feshi için ayrı bir mahkeme kararı gereklidir. Bu karar alınmadan yeniden evlenen eş, ikinci evliliği geçersiz sayılabilecek bir hukuki riskle karşılaşır.
Gaip Geri Dönerse Ne Olur?
TMK Madde 585 — Geri Verme
“Gaip ortaya çıkarsa… tereke mallarını teslim almış olanlar… geri vermekle yükümlüdürler.”
Hukuk Genel Kurulu — Gaiplik Kararının Kaldırılması
“Gaiplik kararının verilmesinden sonra gaibin hayatta olduğuna dair bilgi sahibi olunması… halinde… ilgililerince iptalinin istenebileceği kuşkusuzdur… gaiplik kararının kaldırılmasını her ilgili dava edebilir.”
HGK, 2007/2-276 E., 2007/278 K.
Gaip Geri Dönerse: Üç Sonuç
- Tereke iadesi: Malları teslim alanlar geri vermekle yükümlüdür — iyi niyetle harcananlar için teminat devreye girer
- Gaiplik kararının kaldırılması: Her ilgili kararın kaldırılmasını isteyebilir (HGK 2007/278 K.)
- Evlilik: Eğer evlilik feshi kararı alınmamışsa evlilik devam etmektedir. Alınmışsa durum daha karmaşık hukuki değerlendirme gerektirir.
Gaiplik Davası Nasıl Açılır? 5 Adım
Gaiplik Davası Nasıl Açılır? 5 Adım
Kategorinizi Belirleyin
Ölüm tehlikesi mi (kaza/afet — 1 yıl) yoksa uzun süre haber alınamama mı (5 yıl)? Sürenin dolup dolmadığını kontrol edin.
Yetkili Mahkemeyi Tespit Edin
Gaibin Türkiye’deki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Yoksa nüfus kütüğü; o da yoksa anne/baba kütüğünün bulunduğu yer.
Dilekçe ve Delil Paketi Hazırlayın
- Kolluk başvuruları, arama-kurtarma belgeleri
- Savcılık soruşturması evrakı
- Son haber tarihini gösteren yazışma, telefon kaydı, tanık
- Gaibin nüfus kaydı ve adres bilgileri
Mahkemenin İlanı ve Bekleme
Mahkeme ilan yayınlar; ilk ilandan itibaren en az 6 ay beklenir (TMK m.33). Bu sürede gaipten haber alınırsa istem düşer (TMK m.34).
Karar, Tescil ve Sonraki Adımlar
İlan sonuçsuz kalırsa mahkeme gaiplik kararı verir (TMK m.35). Nüfusa tescil edilir. Ardından miras işlemleri (teminat), gerekirse evliliğin feshi davası yürütülür.
İzmir Boşanma Avukatı — Gaiplik Davası
Gaiplik başvurusunun hazırlanması, evliliğin feshi talebinin gaiplikle birleştirilmesi ve miras teminat sürecinin yürütülmesi için İzmir’de hukuki destek alın.
İzmir’de Gaiplik Davaları
İzmir Sulh Hukuk Mahkemelerinde gaiplik davaları çekişmesiz yargı davası olarak görülmektedir. Gaibin son yerleşim yeri İzmir ise bu mahkemeler yetkilidir. Delil paketinin sağlam oluşturulması — özellikle son haber tarihini belgeleyen resmi kayıtların sunulması — ilan sürecinin zamanında başlatılmasını kolaylaştırmaktadır. Yargıtay 8. HD’nin “hakları bu ölüme bağlı olan herkes dava açabilir” içtihadı İzmir pratiğinde de uygulanmakta; yalnızca mirasçılarla sınırlı olmayan başvuru hakkı tanınmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik davası kim tarafından açılabilir?
TMK m.32 “hakları bu ölüme bağlı olanlar” ifadesini kullanmaktadır; bu ifade yalnızca mirasçılarla sınırlı değildir. Yargıtay 8. HD 2017/8841 E., 2019/2905 K. kararına göre sadece mirasçıların veya Hazinenin açabileceği yönünde bir sınırlama bulunmamaktadır. Eş, mirasçılar, alacaklılar ve ölüme bağlı herhangi bir hakkı olan kişiler gaiplik davası açabilir.
Gaiplik kararı alındıktan sonra miras nasıl paylaşılır?
Gaiplik kararı verilmesiyle ölüme bağlı haklar gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılabilir hale gelir. Mirasçılar terekeyi teslim alabilir; ancak önce teminat göstermek zorundadır. Teminat süresi ölüm tehlikesinde 5 yıl, uzun süre haber alınamama durumunda 15 yıldır (TMK m.584). Bu teminat, gaibin geri dönmesi ihtimaline karşı güvencedir; süre dolunca teminat serbest bırakılır.
Gaiplik kararından sonra eşi yeniden evlenebilir mi?
Doğrudan hayır. TMK m.131 açıkça şart koşmaktadır: gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Eşin yeniden evlenebilmesi için mahkemeden ayrıca evliliğin feshi kararı alması zorunludur. Bu talep gaiplik başvurusuyla birlikte aynı dilekçede istenebilir veya ayrı bir dava açılabilir. Fesh kararı alınmadan yeniden evlenmek ciddi hukuki risk yaratır.
Gaiplik davası ne kadar sürer?
Gaiplik davası iki aşamadan oluşur: yasal bekleme süresi (1 yıl veya 5 yıl) + ilan süresi (en az 6 ay). Yasal süre dolmuşsa dava açılabilir; mahkeme ilan yayımlar ve en az 6 ay beklenir. Toplam yargılama süresi (ilan dışında) genellikle 6-12 ay arasında değişmektedir. Delil paketinin eksiksiz sunulması ve ilan masraflarının zamanında yatırılması süreci kısaltır.
Kayıp kişi afette hayatını kaybetti; gaiplik mi, ölüm karinesi mi geçerli?
Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren afet koşullarında (deprem enkazında kalan, batan gemide bulunan) ölüm karinesi yolu (NHK m.32) daha hızlı ve mahkemesiz bir alternatiftir. Dilekçe ve belgeyle mülki idare amirine başvurulur; ölüm tutanağı düzenlenerek nüfusa tescil yapılır. Ölümün kesin olmadığı ama kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda ise mahkemede gaiplik davası açılması gerekir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Şimşek tarafından TMK m.32-35, m.131, m.584-585 ve Yargıtay 8. HD ile HGK içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
8. HD 2017/8841 E., 2019/2905 K. (gaiplik dava hakkı); HGK 2007/2-276 E., 2007/278 K. (kararın kaldırılması); NHK m.32 ve Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.40 yansıtılmıştır. Son güncelleme: Mart 2025.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.32-35, m.131, m.584-585; 5490 sayılı NHK m.32; Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.40; 8. HD 2019/2905 K.; HGK 2007/278 K.
İzmir Avukat — Gaiplik Davası ve Miras Hukuku
Gaiplik başvurusunun hazırlanması, evliliğin feshi talebinin doğru kurgulanması ve miras teminat sürecinin yönetilmesi; ileride hak kaybı yaşanmaması için kritik adımlardır. İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.