Yoksulluk Nafakası TMK 175: Şartlar, Miktar, Sona Erme – 2026
Yoksulluk Nafakası (TMK m.175)
Yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan tarafın, kusurunun daha ağır olmaması şartıyla, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak talep edebileceği süresiz (TMK m.175) maddi destektir. 2026 itibarıyla hakim, tarafların ekonomik durumlarına, kusur oranına ve günün şartlarına göre nafaka miktarına karar verir; talep edilmedikçe kendiliğinden hükmedilmez.
- Şartlar: (1) Nafaka talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması, (2) Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması, (3) Diğer eşin mali gücünün olması gerekir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz
- Süre: Yoksulluk nafakası kural olarak süresizdir, ancak tarafların evliliğinin sona ermesine sebep olan fiiller (yeniden evlenme, fiili birlikte yaşama/evlenme, yoksulluğun ortadan kalkması, haysiyetsiz hayat) gerçekleşirse dava ile kaldırılır
- Miktar (2026): Genellikle nafaka yükümlüsünün gelirinin %25’i civarında (örneğin; asgari ücretli bir eş için 4.000 – 6.000 TL arası) belirlenebilmektedir
- Kaldırılması/Değiştirilmesi: Nafaka alanın yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden; alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması veya yükümlüden fiilen birlikte yaşaması/evlenmesi halinde ise dava ile kaldırılır
- Erkek nafaka alabilir mi?: Evet, şartları oluştuğunda (daha az kusurlu/kusursuzsa ve yoksulluğa düşecekse) erkek de kadından yoksulluk nafakası alabilir
- Talep zorunluluğu: Hakim kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemez; talep gerekir (HGK 2017/2716 E., 2020/705 K.)
Yoksulluk nafakası; boşanma ile birlikte eşler arasındaki dayanışmanın sınırlı bir devamı olarak, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin, diğer eşten mali gücü oranında isteyebildiği nafakadır. Temel amacı zenginleştirme değil, nafaka alacaklısının asgari yaşam gereksinimlerinin karşılanmasıdır. Bu rehberde TMK m.175-178 hükümleri, HGK ve AYM kararları, 4 temel şart, süresiz ne demek, sona erme halleri, toptan/irat ödeme, erkek nafaka alabilir mi, çalışan eş nafaka alabilir mi, eşit kusurda nafaka, miktar belirleme ve pratik bilgileri sistematik biçimde aktarıyorum.
Kanuni Dayanak: TMK m.175-178
TMK Madde 175 — Yoksulluk Nafakası
“Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”
TMK Madde 176 — Tazminat ve Nafakanın Ödenme Biçimi
“Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.”
“İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.“
“Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.”
TMK Madde 177 — Yetki
“Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.”
TMK Madde 178 — Zamanaşımı
“Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Not: TMK m.178’in kapsamı (hangi talepleri kapsadığı) uygulamada dosyaya göre tartışılabilmektedir. Bu nedenle yoksulluk nafakasını boşanma davası içinde talep etmek çoğu zaman daha risksizdir.
İzmir Avukat — Yoksulluk Nafakası
Yoksulluk nafakası davaları, TMK m.175 uygulaması, boşanma sonrası nafaka ve İzmir’de nafaka hukuku konularında hukuki destek alın.
Yoksulluk Nafakasının 4 Temel Şartı
Yoksulluk Nafakasının 4 Temel Şartı
TMK m.175 ve Yerleşik İçtihatlar: “Dört Sac Ayağı”
Yoksulluk nafakasının verilmesi için 4 temel şart gerekir. Bu şartların tamamı birlikte var olmalıdır.
Şart 1: Evlilik Boşanma ile Sona Ermeli + Nafaka Talebi Olmalı
Yoksulluk nafakası, boşanmanın eşler bakımından mali sonuçlarından biridir. Hakim kendiliğinden (re’sen) hükmedemez; talep gerekir.
HGK 2017/2716 E., 2020/705 K.: “Yoksulluk nafakası, boşanmanın isteğe bağlı feri sonuçları arasındadır. Bu nedenle hâkim; taleple bağlı olup, kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemeyeceği gibi talep miktarını da aşamaz”
Şart 2: Nafaka İsteyen Eş “Boşanma Yüzünden Yoksulluğa Düşecek” Olmalı
İki kritik unsur:
- Yoksulluk gerçekleşmiş veya gerçekleşecek olmalı
- Bu yoksulluk boşanma yüzünden olmalı (nedensellik bağı)
HGK 2022/1116 E., 2022/1700 K.: “Yoksulluğun doğup doğmayacağı da boşanmanın gerçekleşeceği dönem itibariyle incelenmelidir… talepte bulunan eşin, boşanma hâlinde yoksulluğa düşmüş veya düşecek olması gerekir”
Şart 3: Nafaka İsteyenin Kusuru “Daha Ağır Olmamalı”
TMK m.175’in açık şartıdır:
- Tam/ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz
- Eşit kusurda (diğer şartlar varsa) nafaka istenebilir
HGK 2013/2-231 E., 2013/1370 K.: “Nafaka isteyenin boşanmada kusursuz olması veya en azından kusurunun diğer eş ile eşit düzeyde bulunması gerekmektedir… Şayet boşanma istek sahibinin tam yada baskın kusuru ile kesinleşmiş ise kendisine yoksulluk nafakası takdiri mümkün değildir”
Şart 4: Nafaka Borçlusunun “Mali Gücü” Olmalı
TMK m.175 “mali gücü oranında” dediği için, karşı tarafın ekonomik gücü, nafakanın hem verilip verilmeyeceğinde hem de miktarında ölçüttür.
HGK 2017/1013 E., 2019/1180 K.: “Mali gücü oranında nafaka istenebileceği ifadesiyle, nafaka yükümlüsünün mali gücünün bulunmasını da bir koşul olarak öngörmüştür”
Önemli: Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Yani nafaka borçlusunun “kusursuz” olması, yoksulluk nafakasına otomatik engel değildir.
“Süresiz” Ne Demek? (AYM Kararı)
TMK m.175: “Süresiz Olarak” İbaresi
TMK m.175’te “süresiz olarak” ibaresi vardır. Bu ibare Anayasa Mahkemesi önüne götürülmüş ve AYM şu çerçeveyi çizmiştir: “süresiz” demek, her şartta ölünceye kadar mutlaka ödenecek demek değildir; TMK m.176’daki sona erme/kaldırma koşulları gerçekleşirse nafaka sona erebilir.
Anayasa Mahkemesi Kararı E.2011/136, K.2012/72
“‘Süresiz olarak’ ibaresi, nafaka alacaklısının her zaman ölünceye kadar yoksulluk nafakası alacağı anlamına gelmemektedir …”
“… yoksulluk nafakasının amacı nafaka alacaklısını zenginleştirmek değildir …”
“… alacaklının evlenmesi ya da taraflardan birisinin ölümü halinde kendiliğinden, alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi, nafaka yükümlüsünün ödeme gücünün tamamen yitirilmesi durumlarında ise mahkeme kararıyla ortadan kalkmaktadır”
Yoksulluk Nafakası Sona Erme Halleri
| Sona Erme Şekli | Haller | İşlem |
|---|---|---|
| Kendiliğinden (Otomatik) | (1) Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi (2) Taraflardan birinin ölümü |
Mahkeme kararı gerekmez, otomatik sona erer |
| Mahkeme Kararıyla | (1) Nafaka alacaklısının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması (2) Nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkması (3) Nafaka alacaklısının haysiyetsiz hayat sürmesi |
Nafaka yükümlüsü dava açar, mahkeme karar verir |
| Artırım / İndirim | (1) Tarafların mali durumlarının değişmesi (2) Hakkaniyetin gerektirdiği haller |
Talep üzerine mahkeme artırır veya azaltır |
“Süresiz” = Mutlak Değil, Şartlı
Bu mekanizma, “süresiz” ibaresinin mutlak olmadığını ve koşullara bağlı olduğunu gösterir. AYM 2012/72 de bunu vurguluyror: Yoksulluk nafakası bir ceza değildir; amaç alacaklıyı zenginleştirmek değil asgari yaşamı güvenceye almaktır.
Yoksulluk Nafakası Nasıl İstenir?
1. Boşanma Davası İçinde İstenebilir (Önerilen)
En pratik ve risksiz yöntem: Boşanma dilekçesinde (veya cevap/karşı dava dilekçesinde) açıkça:
- “TMK m.175 uyarınca yoksulluk nafakası” talep etmek
- Miktarı belirtmek
- Gerekçeyi somutlaştırmak
2. Boşanma Kesinleştikten Sonra Ayrı Dava İle İstenebilir
Yargıtay uygulaması, boşanma davasından sonra ayrıca harçlandırılıp dava açılabileceğini kabul eder.
3. HD 2012/5644 E., 2012/10196 K.: “Yoksulluk nafakası boşanma davası içinde istenebileceği gibi boşanma davası sonuçlandıktan sonra harcı verilerek açılmış ayrı bir dava ile de istenebilir”
Ancak: Sonradan açılan yoksulluk nafakası davalarında yoksulluk nafakasının koşullarının oluşup oluşmadığı boşanma hükmünün kesinleştiği ana göre belirlenir
Nafakanın Ödenme Şekli: Toptan mı, İrat (Aylık) mı?
TMK m.176: Toptan veya İrat Biçiminde Ödenme
Yoksulluk nafakası:
- Toptan (bir defalık) veya
- İrat (aylık/periodik) şekilde kararlaştırılabilir
Yargıtay 2. HD 2023/3144 E., 2023/6483 K.
“… Yasal olarak yoksulluk nafakasının, toptan veya durumun gereklerine göre aylık irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir”
“Yoksulluk nafakasının toptan ya da irat biçiminde ödenebilmesine karar verilebilmesi için, tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile ödeme gücü ve isteklerinin göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır”
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir? (2026 İtibarıyla)
Miktar (2026): Gelirin %25’i Civarında
Genellikle nafaka yükümlüsünün gelirinin %25’i civarında (örneğin; asgari ücretli bir eş için 4.000 – 6.000 TL arası) belirlenebilmektedir.
Ancak bu oran kesin değildir; mahkeme somut olaya göre belirler.
Mahkeme, nafaka miktarını tayin ederken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını titizlikle inceler. Bu kapsamda dikkate alınan temel kriterler şunlardır:
-
Nafaka alacaklısının ihtiyaçları: Barınma, beslenme, giyim, sağlık ve ulaşım gibi temel yaşam giderleri.
-
Nafaka borçlusunun mali gücü: Aylık geliri, mal varlığı ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler.
-
Evliliğin standardı: Eşlerin evlilik birliği devam ederken sürdürdükleri hayat standardının korunması esastır.
-
Yaş, sağlık ve çalışma gücü: Alacaklı tarafın eğitim durumu ve sağlık verileri ışığında çalışıp çalışamayacağı değerlendirilir.
-
Çocuk bakımı: Velayetin kimde olduğu ve çocuğun giderleri (eğitim, kreş vb.) hesaplamada büyük rol oynar.
Miktar Tespiti Örnekleri
Örnek 1: Asgari ücretli eş → %25 → 4.000-6.000 TL
Örnek 2: Orta gelirli eş → %20-25 → Duruma göre
Örnek 3: Yüksek gelirli eş → %15-20 → Lüks standart devam etmeyebilir
Önemli: Her dosya kendine özgüdür; mahkeme takdir hakkını kullanır.
Tüm bu faktörler her somut olayda farklılık gösterdiğinden, mahkemenin hesaplama yöntemini daha detaylı incelemek için Nafaka Miktarı Ne Kadar Olur? Neye Göre Belirlenir? başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Uygulama Soruları (Net Cevaplar)
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Evet, her çalışan eş otomatik olarak yoksulluktan kurtulmuş sayılmaz. Önemli olan; çalışmasının/gelirinin yoksulluğu ortadan kaldıracak düzeyde düzenli ve yeterli olup olmadığıdır. HGK, yeterli ve sürekli gelir varsa nafakanın reddedilebileceğini belirtir (HGK 2022/1116 E., 2022/1700 K.). Örneğin: Eş çalışıyor ama asgari ücret alıyor ve yoksulluk devam ediyor → Nafaka talep edebilir.
Eşit kusurda yoksulluk nafakası olur mu?
Evet, diğer şartlar varsa olur. İçtihatlarda “daha az kusurlu veya eşit kusurlu” şeklinde ifade edilir (HGK 2017/1013 E., 2019/1180 K.). Yani kusurlar eşitse ve yoksulluk + mali güç şartları varsa nafaka verilebilir.
Nafaka borçlusunun kusursuz olması engel mi?
Hayır. TMK m.175 açık: “Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.” Yani nafaka ödeyen eş kusursuz bile olsa, diğer taraf şartları taşıyorsa nafaka ödemek zorunda kalabilir.
Hakim kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedebilir mi?
Hayır. Yoksulluk nafakası taleple bağlıdır. HGK 2017/2716 E., 2020/705 K. bunu açıkça söylüyor: “Hâkim; taleple bağlı olup, kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemeyeceği gibi talep miktarını da aşamaz”
Yoksulluk nafakası “ceza” mıdır?
Hayır. Kanunun mantığı ve AYM yaklaşımı, bunun bir “cezalandırma” değil sosyal dayanışma/asgari yaşamın korunması olduğunu gösterir (AYM 2012/72). Amaç nafaka alacaklısını zenginleştirmek değil, asgari yaşam gereksinimlerini karşılamaktır.
Erkek yoksulluk nafakası alabilir mi?
Evet, şartları oluştuğunda (daha az kusurlu/kusursuzsa ve yoksulluğa düşecekse) erkek de kadından yoksulluk nafakası alabilir. TMK m.175 cinsiyete göre ayrım yapmaz; “taraf” denir. Dolayısıyla erkek eş de yoksulluk nafakası talep edebilir.
Nafaka Kimlere Bağlanmaz?
Yoksulluk Nafakası Alamayacak Eşler
Geliri, maaşı, kira geliri veya taşınmazı olan, çalışabilecek durumda olup kendi isteğiyle çalışmayan veya boşanmada daha ağır kusurlu olan eşe yoksulluk nafakası bağlanmaz.
1. Yeterli ve Sürekli Geliri Olan Eş
Maaş, kira geliri, emekli maaşı gibi düzenli ve yeterli geliri varsa yoksulluk nafakası verilmez.
HGK 2022/1700 K.: “Yeterli ve sürekli geliri olan eş yararına yoksulluk nafakası ödenmesine karar verilemez”
2. Çalışabilecek Durumda Olup Kendi İsteğiyle Çalışmayan Eş
Genç, sağlıklı, mesleği var ama çalışmıyor → Nafaka verilmeyebilir veya düşük verilir.
Ancak: Çocuk bakımı, sağlık sorunu gibi meşru nedenler varsa durum değişir.
3. Boşanmada Daha Ağır Kusurlu Olan Eş
TMK m.175’in açık şartı: “Kusuru daha ağır olmamak koşuluyla”
Tam kusurlu veya baskın kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz (HGK 2013/1370 K.).
4. Taşınmazı veya Mal Varlığı Olan Eş
Taşınmaz, araç, banka hesabı gibi mal varlığı varsa bu “gelir” potansiyeli olarak değerlendirilir.
Örnek: Kira getiren ev var → Yoksulluk yok → Nafaka reddedilebilir.
Delil ve İspat: Mahkeme Yoksulluğu Nasıl Araştırır?
Yoksulluk Nafakasında Tipik Deliller
- SGK hizmet dökümü, bordro, işyeri yazıları (gelir/istihdam)
- Banka hesap hareketleri, maaş girişleri
- Tapu/araç kayıtları, kira gelirleri (mali güç)
- Kira sözleşmesi, faturalar, sağlık giderleri, borç/kredi ödemeleri (gider)
- Eğitim/meslek geçmişi, yaş, sağlık raporları (iş bulabilirlik)
- SED (sosyal-ekonomik durum) araştırması (kolluk marifetiyle)
Pratik Öneri
Nafaka talep ediyorsanız “tek cümleyle” değil; aylık gelir–aylık gider tablosu mantığında somutlaştırmak, mahkemenin takdirini ciddi ölçüde etkiler.
İzmir’de Yoksulluk Nafakası Uygulaması
İzmir Aile Mahkemelerinde yoksulluk nafakası TMK m.175-178 hükümleri uyarınca uygulanmaktadır. Nafaka talebi boşanma davası içinde veya sonrasında ayrı dava ile yapılabilmektedir. Mahkemeler 4 temel şartı titizlikle değerlendirmektedir: (1) Boşanma ve talep, (2) Yoksulluğa düşme, (3) Kusur dengesi (daha ağır kusurlu olmama), (4) Mali güç. Genellikle nafaka yükümlüsünün gelirinin %20-25’i civarında nafaka belirlenmektedir (2026 itibarıyla asgari ücretli için 4.000-6.000 TL arası). Çalışan eş de yeterli geliri yoksa nafaka alabilmektedir; önemli olan yoksulluğun ortadan kalkıp kalkmadığıdır. Eşit kusurda (diğer şartlar varsa) nafaka verilebilmektedir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmamaktadır (TMK m.175). Süresiz ibaresi mutlak değildir; yeniden evlenme/ölüm halinde kendiliğinden, fiili birlikte yaşama/yoksulluğun kalkması halinde mahkeme kararıyla sona ermektedir. İzmir boşanma avukatı danışmanlığında yoksulluk nafakası davaları güvenle yürütülebilir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Şimşek tarafından TMK m.175-178, HGK kararları, AYM E.2011/136, K.2012/72 ve İzmir Aile Mahkemeleri uygulamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
TMK m.175-178; HGK 2017/2716 E., 2020/705 K., HGK 2022/1116 E., 2022/1700 K., HGK 2013/2-231 E., 2013/1370 K., HGK 2017/1013 E., 2019/1180 K.; AYM E.2011/136, K.2012/72. Son güncelleme: Nisan 2025.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.175-178; Yargıtay HGK kararları; Anayasa Mahkemesi kararları.
İzmir Boşanma Avukatı — Yoksulluk Nafakası
Yoksulluk nafakası davaları, TMK m.175 uygulaması, boşanma sonrası nafaka ve nafaka hukuku konusunda İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.