Aile Konutu Şerhi Nedir? Nasıl Konulur ve Kaldırılır? TMK 194
Aile konutu şerhi nedir ve nasıl konulur?
Aile konutu şerhi, evli çiftlerin ortak yaşam alanı olan ve tapuda ya da kira kontratında tek bir eş adı geçse dahi her iki eşin de hakkı bulunan evin yasal olarak güvenceye alınmasıdır. Bu şerh sayesinde malik olan eş, diğer eşin açık rızası olmadan evi satamaz, devredemez veya üzerinde ipotek tesis edemez (TMK m.194).
- 1. Satış ve devir engeli: Tapu kaydında şerh varsa malik olan eş diğer eşin yazılı izni olmadan satamaz, başkasına devredemez veya kirayı tek taraflı feshedemez
- 2. İpotek ve borç koruması: Eşlerden birinin kişisel borcu nedeniyle eve haciz veya ipotek konulmasını önlemeye yardımcı olur
- 3. Kira güvencesi: Ev kira ise sözleşmede adı geçmeyen eş ev sahibine bildirimde sözleşmenin tarafı haline gelebilir
- Nasıl konulur: Bu işlem tamamen ücretsizdir. Malik olmayan eş tek başına gerekli belgelerle Tapu Müdürlüğüne veya Webtapu üzerinden başvurarak şerh ekletebilir
Aile konutu şerhi; aile birliğinin ve özellikle malik olmayan eşin korunması açısından kritik bir hukuki güvencedir. Şerh sayesinde malik eş, ortak yaşam alanı üzerinde tek taraflı tasarrufta bulunamaz. Bu rehberde aile konutu şerhinin tanımını, ne işe yaradığını, nasıl konulduğunu, gerekli belgeleri, Webtapu başvurusunu, nasıl kaldırıldığını, hukuki etkilerini ve İzmir uygulamasını sistematik biçimde aktarıyorum.
Aile Konutu Nedir? (TMK m.194)
Aile Konutu: Eşlerin Ortak Yaşamını Sürdürdüğü Konut
Aile konutu, eşlerin ve varsa çocukların evlilik süresince ortak yaşamlarını sürdürdükleri, günlük hayatlarını şekillendirdikleri ve aile hayatının merkezini oluşturan taşınmazdır (TMK m.194).
İzmir Avukat — Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi, aile konutu tespit davası, TMK 194 uyuşmazlıkları ve İzmir’de aile hukuku konularında hukuki destek alın.
Bir Yerin Aile Konutu Sayılma Şartları
Aile Konutu Sayılan Yerler
- Eşlerin sürekli ikamet ettiği asıl konut
- Nüfus ve abonelik kayıtlarında belirtilen ev
- Çocukların okula gittiği ortak konut
- Tapu kimin adına olursa olsun fiilen oturulan ev
- Kiralık olsa bile aile konutu işlevi gören mekân
Aile Konutu Sayılmayan Yerler
- Yazlık ve yayla evleri
- Kiraya verilen, boş tutulan konutlar
- Hafta sonu kullanılan ikinci taşınmazlar
- Yatırım amaçlı boş daireler
- Ticari amaçla kullanılan iş yerleri
Tek Aile Konutu Kuralı
Önemli: Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre aile konutu vasfı yalnızca tek bir konut için geçerlidir.
Eşlerin birden fazla taşınmazı olsa bile sadece biri aile konutu olarak değerlendirilir.
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Şerh: Tapu Kütüğüne İşlenen Özel Kayıt
Aile konutu şerhi, evlilik birliği içerisinde aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapu kütüğüne “aile konutudur” şeklinde özel bir kayıt düşülmesi işlemidir. Bu şerh sayesinde malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan konut üzerinde tasarruf işleminde bulunamaz.
TMK Madde 194 — Aile Konutu
“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.”
“Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.”
Şerhin Önemli Özelliği: Açıklayıcı Niteliktedir
Aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Yani aile konutu vasfı şerhten doğmaz; konut zaten fiilen aile konutuysa koruma şerh olsun olmasın mevcuttur. Şerh sadece bu durumu tapuda görünür kılarak ispatı kolaylaştırır ve üçüncü kişinin iyiniyet savunmasını peşinen kapatır.
Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?
Şerhin 3 Temel Fonksiyonu
Aile konutu şerhi, malik olmayan eşin ve çocukların barınma hakkını koruma altına almak için üç ana fonksiyon görür.
1. Satış ve Devir Engeli
Tapu kaydında şerh varsa malik olan eş, diğer eşin yazılı izni olmadan:
- Satamaz
- Başkasına devredemez
- Kirayı tek taraflı feshedemez
- Hediye edemez
2. İpotek ve Borç Koruması
Eşlerden birinin kişisel borcu nedeniyle eve haciz veya ipotek konulmasını önler.
Sonuç: Bankalar şerhli taşınmazlar için her iki eşin de onayını arar.
3. Kira Güvencesi
Ev kira ise sözleşmede adı geçmeyen eş, ev sahibine bildirimde sözleşmenin tarafı haline gelebilir.
TMK m.194/4: Bildirim yapan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.
4. Mal Paylaşımında Koruma
TMK m.240 uyarınca boşanma halinde aile konutu mal rejimi tasfiyesinde özel korunur.
5. Miras Hukukunda Etkisi
Malik eşin vefatı halinde sağ kalan eş aile konutu üzerinde mülkiyet veya intifa hakkı talep edebilir (TMK m.652).
6. İcra ve Hacizden Koruma
Yargıtay kararlarına göre aile konutu sırf borçlu eşin şahsi borçları için hakkaniyete aykırı haczedilemez (İİK m.82).
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Şerh Tamamen Ücretsizdir
Malik olmayan eş, malik eşin rızasına ihtiyaç duymaksızın tek başına başvurabilir. İşlem için herhangi bir harç veya masraf alınmaz.
1. Tapu Sicil Müdürlüğüne Başvuru
Taşınmazın bulunduğu yerin Tapu Müdürlüğüne şahsen başvurulur.
Süre: Şartlar uygunsa şerh aynı gün işlenir
2. Webtapu / e-Devlet Üzerinden
e-Devlet hesabıyla giriş yapılarak online başvuru yapılır.
Süre: 1-2 iş günü içinde sonuçlanır
3. Mahkeme Kararıyla
Tapu Müdürlüğü reddederse veya uyuşmazlık varsa Aile Mahkemesinde aile konutu tespit davası açılır.
Süre: Ortalama 6 ay ile 1,5 yıl
Gerekli Belgeler
Kimlik ve Evlilik Belgeleri
- Nüfus cüzdanı veya T.C. kimlik kartı aslı
- Vesikalık fotoğraf
- Vukuatlı nüfus kayıt örneği
- Evlilik cüzdanı
Konut Belgeleri
- Tapu senedi veya kayıt örneği
- Muhtarlıktan aile konutu belgesi
- İkametgâh belgesi (e-Devlet)
- Abonelik kayıtları (elektrik, su, doğalgaz)
Vekâletle Başvuru
- Noter onaylı özel vekâletname
- Vekilin kimlik belgesi
- Vekâletnamede aile konutu şerhi yetkisi açıkça yer almalı
Webtapu ve E-Devlet Üzerinden Başvuru
Online Başvuru: Hızlı ve Güvenli
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, aile konutu şerhi başvurusunu Webtapu sistemi üzerinden online olarak da kabul etmektedir. Resmi bilgilere TKGM üzerinden ulaşılabilir.
Online Başvuru Adımları
- e-Devlet’e (turkiye.gov.tr) giriş yapılır
- “Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü” aranır
- Webtapu hizmeti seçilir
- “Aile Konutu Şerhi Bildirimi” işlemine girilir
- Belgeler yüklenir, başvuru onaylanır
Online Başvuru Avantajları
- Tapu Müdürlüğüne gitmeden yapılır
- 7/24 erişim mümkündür
- Hızlı sonuçlanır (1-2 iş günü)
- Kuyruk bekleme yok
Dikkat Edilecekler
Yüklenecek belgeler okunaklı, güncel ve doğru olmalıdır.
Eksik veya hatalı belge başvurunun reddine yol açar.
Tapu Müdürlüğü Çağrı Yapabilir
Online başvuru sonrası Tapu Müdürlüğü gerek görürse fiziksel başvuruya çağırabilir. Belgelerin doğruluğu için ek inceleme yapılabilir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
| Kaldırma Sebebi | Usul | Gerekli Belge |
|---|---|---|
| Eşlerin ortak rızası | Her iki eş birlikte Tapu Müdürlüğüne başvurur | Kimlik, dilekçe |
| Boşanmanın kesinleşmesi | Kesinleşmiş karar Tapu Müdürlüğüne ibraz edilir | Kesinleşme şerhli karar |
| Malik eşin vefatı | Veraset ilamı ile başvuru yapılır | Veraset ilamı, vefat belgesi |
| Konutun niteliğini kaybetmesi | Aile Mahkemesinde dava açılır | Yeni ikametgâh, taşınma kanıtları |
| Mahkeme kararı | Aile Mahkemesi ilamı doğrultusunda | Kesinleşmiş mahkeme kararı |
Kritik: Şerh Tek Taraflı Kaldırılamaz
Aile konutu şerhi, malik eşin tek taraflı talebiyle kaldırılamaz. Şerh sadece evliliğin sona ermesi (boşanma veya ölüm), eşlerin ortak rızası ya da mahkeme kararıyla kalkar. Bu kural, malik olmayan eşin korumasının özünü oluşturur.
Şerh Olmadan Aile Konutu Korunur Mu?
Yargıtay: Şerh Olmasa Bile Koruma Devam Eder
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre tapuda aile konutu şerhi bulunmasa bile konut fiilen aile konutu vasfı taşıyorsa, malik eşin diğer eşin rızası olmadan yaptığı satış işlemi geçersizdir. Şerh açıklayıcı niteliktedir, kurucu değildir.
Şerh Düşmüşse
- Üçüncü kişinin iyiniyet savunması peşinen kapalıdır
- Satış işlemi tapuda baştan engellenir
- İspat süreci kolaylaşır
- Dava açma zorunluluğu doğmaz
Şerh Düşmemişse
- Davacı eş aile konutu olduğunu ispatlamalıdır
- Tapu iptal ve tescil davası açılır
- Üçüncü kişi iyiniyet savunabilir
- Süreç uzar ve maliyetli olur
Aile Konutu Şerhi ile Tespit Davası Farkı
| Kıyas Noktası | Aile Konutu Şerhi | Aile Konutu Tespit Davası |
|---|---|---|
| Türü | İdari işlem | Yargısal işlem |
| Başvuru yeri | Tapu Müdürlüğü / Webtapu | Aile Mahkemesi |
| Süre | Aynı gün veya 1-2 iş günü | Ortalama 6 ay ile 1,5 yıl |
| Ücret | Tamamen ücretsiz | Dava harcı + vekalet ücreti |
| Karşı tarafın itirazı | Önemsiz; tek taraflı işletilir | Çekişmeli yargılama |
| Sonuç | Tapu kütüğüne şerh | Mahkeme ilamı + re’sen şerh |
İzmir’de Aile Konutu Şerhi Uygulaması
İzmir Tapu Sicil Müdürlükleri ve İzmir Aile Mahkemelerinde aile konutu şerhi başvuruları TMK m.194 uyarınca uygulanmaktadır. Karşıyaka, Bornova, Buca, Çiğli, Konak, Bayraklı, Gaziemir ve Narlıdere başta olmak üzere ilçeler bazında ilgili Tapu Müdürlüğüne başvuru yapılmaktadır. İzmir pratiğinde Webtapu üzerinden online başvuru en hızlı yöntemdir; belgeler eksiksiz ve doğruysa şerh aynı gün veya en geç ertesi iş günü tapu kütüğüne işlenmektedir. Şerh işlemi tamamen ücretsizdir; malik olmayan eş malik eşin rızası olmaksızın tek başına başvurabilmektedir. Tapu Müdürlüğünce reddedilen veya konutun aile konutu vasfında tereddüt edilen durumlarda Aile Konutu Tespit Davası açılarak İzmir Aile Mahkemesi kararı ile şerh re’sen işletilebilmektedir. HMK m.12 uyarınca taşınmaz İzmir’de ise tespit davası kesin olarak İzmir Aile Mahkemesinde açılmaktadır. Genel mevzuat ve resmi süreçler için T.C. Adalet Bakanlığı resmi sitesi referans alınmaktadır. İzmir boşanma avukatı danışmanlığında aile konutu şerhi süreçleri hızlı ve güvenli yürütülebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aile konutu şerhi koymak ücretli midir?
Hayır. Aile konutu şerhi koymak için Tapu Sicil Müdürlüğüne ödenen herhangi bir harç, masraf veya ücret yoktur. İşlem tamamen ücretsizdir. Vekâletle başvuru yapılıyorsa sadece avukatın hizmet bedeli söz konusu olur; tapu işleminin kendisi tamamen masrafsızdır.
Aile konutu şerhi koyduğumda eşim haberdar olur mu?
Evet. Tapu Sicil Müdürlüğü şerh işlendikten sonra malik eşe yasal bildirimde bulunur. Bu bildirim, taşınmazın tapu kütüğüne aile konutu şerhi düştüğünü ve artık eşin rızası olmadan satış, devir, ipotek gibi işlemlerin yapılamayacağını malik eşe yazılı olarak iletir. Ancak şerhin işletilmesi için malik eşin onayı veya bilgisi gerekmez.
Tapuda şerh yoksa eşim evi satabilir mi?
Hayır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre tapuda aile konutu şerhi bulunmasa bile konut fiilen aile konutu vasfı taşıyorsa, eşin rızası olmadan yapılan satış geçersizdir. Şerh kurucu değil açıklayıcı niteliktedir. Ancak şerh düşürmek ispat sürecini kolaylaştırır ve üçüncü kişinin iyiniyet savunmasını peşinen kapatır.
Aile konutu şerhi olan ev satılabilir mi?
Şerhli ev ancak her iki eşin açık rızasıyla satılabilir. Malik eş tek başına satış yapamaz. Tapu Sicil Müdürlüğü, şerhli bir taşınmazın devri için her iki eşin de noter onaylı rızasını arar. Rıza olmadan yapılan satış geçersiz sayılır ve rızası alınmayan eş tapu iptal ve tescil davası açabilir.
Webtapu üzerinden aile konutu şerhi başvurusu yapılabilir mi?
Evet. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü aile konutu şerhi başvurusunu Webtapu sistemi üzerinden online olarak almaktadır. e-Devlet hesabıyla giriş yaparak Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü bölümünden Webtapu işlemlerine erişebilir, aile konutu şerhi bildirimini elektronik olarak gerçekleştirebilirsiniz.
Aile konutu şerhi kaç yıl geçerlidir?
Aile konutu şerhinin belirli bir geçerlilik süresi yoktur. Şerh kural olarak evlilik devam ettiği sürece geçerlidir. Evliliğin boşanma veya ölüm yoluyla sona ermesi halinde şerh hukuki etkisini kaybeder ve ilgili belgelerle Tapu Müdürlüğüne başvurularak resmi olarak kaldırılır.
Aile konutu şerhi olan ev ipotek ettirilebilir mi?
Hayır. Aile konutu şerhli taşınmaz üzerinde malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan ipotek tesis ettiremez. Bankalar ve finans kuruluşları, şerhli taşınmazlar için kredi sözleşmesine her iki eşin de imza atmasını talep eder. Rıza olmadan tesis edilen ipotek geçersiz sayılabilir.
Yazlık veya ikinci evime aile konutu şerhi koydurabilir miyim?
Hayır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadı uyarınca yazlık evler, yayla evleri ve ikinci nitelikteki konutlar aile konutu kapsamında değildir. Aile konutu koruması yalnızca eşlerin düzenli ikamet ettiği asıl konut için geçerlidir. Eşlerin birden fazla taşınmazı olsa da yalnızca biri aile konutu olarak şerh edilebilir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından TMK m.194 ve İzmir Aile Mahkemeleri ile Tapu Müdürlüğü uygulamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
TMK m.194 (aile konutu); aile konutu şerhi; tapu işlemleri; Webtapu e-Devlet başvurusu; şerh kaldırma usulleri. Son güncelleme: 2026.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.194, m.240, m.652; 2004 sayılı İİK m.82; HMK m.12; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihatları; TKGM Webtapu mevzuatı.
İzmir Boşanma Avukatı — Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi, aile konutu tespit davası ve TMK 194 uyuşmazlıklarında İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.