Telif Hakkı İhlalinde Uyar-Kaldır Sistemi Nasıl İşler?
Telif hakkı ihlalinde uyar-kaldır sistemi, hak sahibinin internetteki 5846 sayılı Kanun kapsamında içerik sağlayıcıya başvurarak, ihlal edilen içeriğin 3 gün içinde kaldırılmasını istemesi ve sorun çözülmezse Cumhuriyet Savcılığına başvurarak servis sağlayıcının içerik sağlayıcıya verdiği hizmetin durdurulmasını talep etmesi sürecidir.
Uyar-Kaldır Süreci Nasıl İşler?
- Hak İhlali Tespiti: Eser sahibinin izni olmadan bir içerik internette paylaşılır.
- İhtar (Uyarı): Hak sahibi, site sahibine (içerik sağlayıcıya) mesaj veya ihtar gönderir.
- Kaldırma Süresi: İçerik sağlayıcı, bildirilen ihlali en geç 3 gün içinde kaldırmak zorundadır.
- Savcılığa Başvuru: Süre içinde içerik kaldırılmazsa, hak sahibi Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak servis sağlayıcıdan, ihlale devam eden içerik sağlayıcıya verdiği hizmeti durdurmasını talep edebilir, savcının bu talebi de 3 gün içinde yerine getirilir.
Bu Yazıda Neler Var
- Telif hakkı ihlali nedir? Hangi eserler korunur?
- Uyar-kaldır sistemi nedir? Yasal dayanağı
- Uyar-kaldır süreci nasıl işler?
- Önemli bir ayrım: “hizmetin durdurulması” mı, “erişimin engellenmesi” mi?
- İçerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı kavramları
- İhtarname nasıl hazırlanır?
- Cumhuriyet Savcılığına başvuru süreci
- 5651 sayılı Kanun ile ilişkisi
- Sosyal medya platformlarının kendi uyar-kaldır mekanizmaları
- Telif ihlali ayrıca tazminat veya ceza davasına konu olur mu?
- Uyar-kaldır sistemi sitenin tamamının kapatılmasını mı sağlar?
- Yargıtay kararı
- Pratik yol haritası
- Sık sorulan sorular
Telif Hakkı İhlali Nedir? Hangi Eserler Korunur?
Telif hakkı ihlali, başkasına ait makale, kitap, şarkı sözü, müzik parçası, fotoğraf, video, illüstrasyon, yazılım veya benzeri bir eserin, hak sahibinin izni olmadan internet üzerinden kullanılması veya yayınlanmasıdır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), ilim ve edebiyat eserlerini, müzik eserlerini, güzel sanat eserlerini ve sinema eserlerini hak sahiplerinin izni olmadan çoğaltma, yayma, temsil etme ve topluma iletme haklarına karşı korur. Bu haklar internet ortamında da geçerlidir, bir içeriğin dijital iletim yoluyla izinsiz paylaşılması da telif hakkı ihlali oluşturur.
Uyar-Kaldır Sistemi Nedir? Yasal Dayanağı
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek Madde 4/3
Dijital iletim de dahil olmak üzere işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla servis ve bilgi içerik sağlayıcılar tarafından eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin bu Kanunda tanınmış haklarının ihlâli halinde, hak sahiplerinin başvuruları üzerine ihlâle konu eserler içerikten çıkarılır. Bunun için hakları haleldar olan gerçek veya tüzel kişi öncelikle bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde ihlâlin durdurulmasını ister. İhlâlin devamı halinde bu defa, Cumhuriyet savcısına yapılan başvuru üzerine, üç gün içinde servis sağlayıcıdan ihlâle devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. İhlâlin durdurulması halinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanır.
Uyar-kaldır sistemi, telif hakkı ile korunan bir içeriğin internette hak sahibinin izni olmadan kullanıldığının tespiti halinde, hak sahibinin veya yetkili temsilcisinin, eserin izinsiz kullanıldığı sitenin yetkililerine uyarı göndererek haksız içeriğin siteden kaldırılmasını sağlayan bir mekanizmadır. Bu, sitenin tamamının kapatılmasını değil, ölçülülük ilkesi gereği önce yalnızca ihlale konu içeriğin çıkarılmasını hedefleyen hızlı ve etkin bir çözüm yoludur.
Uyar-Kaldır Süreci Nasıl İşler?
- Hak ihlalinin tespiti ve belgelenmesi: eser sahipliği ve yetki belgeleri temin edilir, ihlale konu içeriğin ekran görüntüsü ve URL’si kaydedilir.
- İçerik sağlayıcıya uyarı (ihtar): hak sahibi veya yetkili temsilcisi, içeriği yükleyen kişiye veya site yetkilisine yazılı bir ihtar gönderir.
- 3 günlük kaldırma süresi: içerik sağlayıcı, bildirilen ihlali en geç 3 gün içinde kaldırmak zorundadır.
- Cumhuriyet Savcılığına başvuru: ihlal 3 gün içinde giderilmezse, hak sahibi savcılığa başvurarak servis sağlayıcıdan, ihlale devam eden içerik sağlayıcıya verilen hizmetin durdurulmasını ister. Bu talep de yine 3 gün içinde yerine getirilir.
- Hizmetin yeniden sağlanması: ihlal durdurulduğunda, içerik sağlayıcıya yeniden servis sağlanır.
Önemli Bir Ayrım: “Hizmetin Durdurulması” mı, “Erişimin Engellenmesi” mi?
Uygulamada sıkça karıştırılan ve gözden kaçan çok önemli bir teknik ayrım vardır. FSEK Ek m. 4/3’ün lafzına dikkatle bakıldığında, savcılık aşamasında istenen şey “servis sağlayıcıdan içerik sağlayıcıya verilen hizmetin durdurulması”dır. Kanun metninde “erişimin engellenmesi” ifadesi geçmez. Bu, 5651 sayılı Kanun m. 8, 8/A ve 9’daki (kişilik hakları, suç işlenmesi, kamu düzeni gibi nedenlerle) düzenlenen “erişimin engellenmesi” mekanizmasından farklı ve ayrı bir hukuki araçtır. Pratikte servis sağlayıcının hizmeti durdurması, o içerik sağlayıcının siteye/sisteme erişimini kesmesi anlamına geldiğinden benzer bir sonuç doğursa da, hukuki dayanağı ve prosedürü farklıdır. Bu nedenle telif hakkı ihlali dosyalarında talebin “erişimin engellenmesi” değil, kanunun öngördüğü şekilde “hizmetin durdurulması” olarak doğru kurgulanması önemlidir.
Buna karşılık, aynı içerik aynı zamanda kişilik haklarını da ihlal ediyorsa (örneğin izinsiz kullanılan bir fotoğraf hem telif hem kişilik hakkı ihlaline yol açıyorsa), hak sahibi ayrıca 5651 sayılı Kanun m. 9 kapsamında Sulh Ceza Hakimliğinden içeriğin çıkarılmasını veya erişimin engellenmesini de talep edebilir. Bu iki yol birbirini dışlamaz.
İçerik Sağlayıcı, Yer Sağlayıcı, Erişim Sağlayıcı Kavramları
İçerik Sağlayıcı
İnternet ortamına yazı, yorum, ses kaydı, fotoğraf, video veya başkaca bir bilgi/içerik sağlayan herkestir. Örneğin bir siteye video yükleyen veya makale yazan kişi.
Yer Sağlayıcı
İçerik sağlayıcıların giriş yaptığı web sitesinin mülkiyet sahibi, işletmecisi veya barındırma (hosting) hizmeti veren firmadır. Yer sağladığı içeriği kontrol etmekle yükümlü değildir.
Erişim Sağlayıcı
Kullanıcılara internete bağlanma imkanı sunan internet servis sağlayıcılarıdır (Turkcell, TTNET, Kablonet gibi) hukuka aykırılıktan haberdar edildiğinde erişimi engellemekle yükümlüdür.
Uyar-kaldır sürecinde ilk muhatap, içeriği yükleyen veya siteyi işleten içerik/bilgi içerik sağlayıcıdır. Servis sağlayıcı ise bu içerik sağlayıcıya barındırma veya erişim hizmeti sunan taraftır ve savcılık aşamasında hizmeti durdurması istenen taraf odur.
İhtarname Nasıl Hazırlanır?
Kendine ait bir korsan ihbar sistemi bulunmayan sitelerde, ihtarname hazırlanmadan önce ihlale konu içeriğin ekran görüntüsü alınmalı ve eser dökümü çıkarılarak hak sahipliği/yetki belgeleri temin edilmelidir. İhtarnamede aşağıdaki unsurların bulunması önerilir:
- Eser hak sahibinin veya yetkili temsilcisinin adı-soyadı, e-posta ve posta adresi,
- Eserin adı, türü ve kimlik bilgileri,
- İhlalin gerçekleştiği site adresi (URL),
- İhlalin türü ve nasıl gerçekleştiğinin açıklanması,
- İhlalin yasal gerekçesi ve “içeriğin FSEK Ek Madde 4/3 uyarınca kaldırılmasının talep edildiği” ibaresi,
- 3 günlük yasal sürenin hatırlatılması.
İhtarname noter kanalıyla, resmi yazışma adresine veya sitenin kendi iletişim formu üzerinden gönderilebilir. Noter kanalıyla gönderim ispat açısından daha güçlü bir yöntemdir.
Cumhuriyet Savcılığına Başvuru Süreci
İçerik sağlayıcıya yapılan uyarı sonuç vermezse, hak sahibi Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak, servis sağlayıcıdan ihlale devam eden içerik sağlayıcıya verdiği hizmeti durdurmasını talep edebilir. Başvuruda ihlalin türü, önceki uyarının tarihi ve içeriği, ihlalin devam ettiğine dair güncel deliller (ekran görüntüsü, e-tespit gibi) sunulmalıdır. Servis sağlayıcılar, bilgi içerik sağlayıcılarının isimlerini gösterir listeyi her ayın ilk iş günü ilgili Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. Bu, savcılık sürecinde ilgili servis sağlayıcının tespitini kolaylaştırır.
5651 Sayılı Kanun ile İlişkisi
5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, internet ortamındaki hukuka aykırı içeriklerle mücadelede genel çerçeveyi çizer ancak telif hakkı ihlalleri özel olarak FSEK Ek m. 4’e tabidir.
| Düzenleme | Kapsam | Sonuç |
|---|---|---|
| FSEK Ek m. 4 | Telif hakkı ihlalleri | İçerik sağlayıcıya hizmetin durdurulması |
| 5651 m. 9 | Kişilik haklarının ihlali | İçeriğin çıkarılması / erişimin engellenmesi (Sulh Ceza Hakimliği) |
| 5651 m. 8 | Belirli suçların işlenmesi (m.8/1’de sayılan suçlar) | İçeriğin çıkarılması / erişimin engellenmesi |
| 5651 m. 8/A | Yaşam hakkı, kamu düzeni, milli güvenlik gibi nedenler | BTK tarafından içeriğin çıkarılması / erişimin engellenmesi |
Somut olayda birden fazla hukuki dayanak aynı anda söz konusu olabilir. Örneğin izinsiz kullanılan bir fotoğraf hem FSEK hem de kişilik hakları bakımından ihlal oluşturuyorsa, hak sahibi her iki yolu da (uyar-kaldır ve 5651 m. 9 başvurusu) birlikte değerlendirebilir.
Telif ihlali aynı zamanda özel hayatı da ihlal ediyorsa: 5651 m. 9/A
5651 Sayılı Kanun Madde 9/A
İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Kuruma doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilir. Yapılan bu istekte hakkın ihlaline neden olan yayının tam adresi (URL), hangi açılardan hakkın ihlal edildiğine ilişkin açıklama ve kimlik bilgilerini ispatlayacak bilgilere yer verilir. Erişim sağlayıcılar bu tedbir talebini derhâl, en geç dört saat içinde yerine getirir. Erişimin engellenmesini talep eden kişi, talepte bulunduğu saatten itibaren yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunar. Hâkim kararını en geç kırk sekiz saat içinde açıklar. Erişimin engellenmesine konu içeriğin yayından çıkarılmış olması durumunda hâkim kararı kendiliğinden hükümsüz kalır.
Bu yol yalnızca özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği hallerde kullanılabilir. Salt telif hakkı ihlali bu maddenin kapsamına girmez. Ancak izinsiz kullanılan içerik aynı zamanda kişinin özel yaşamına ait görüntü/bilgi de içeriyorsa, hak sahibi FSEK Ek m. 4’teki uyar-kaldır süreciyle birlikte bu yolu da değerlendirebilir. Bu durumda süreç saatler içinde (4 saat uygulama, 24 saat hakim önüne sunma, 48 saat karar) çok daha hızlı ilerler.
Sosyal Medya Platformlarının Kendi Uyar-Kaldır Mekanizmaları
Sosyal Medya Platformlarının Kendi Uyar-Kaldır Mekanizmaları
Facebook, YouTube, Twitter (X), Instagram gibi büyük platformların çoğu, telif hakkı ihlallerine karşı kendi iç şikayet/ihbar sistemlerini kurmuştur. Bu sistemler kullanıldığında, ihlal adli veya idari makamlara başvurulmadan da hızla çözüme kavuşturulabilir:
- YouTube: telif hakkı ihlali bildirimi yapılabilir, video kaldırılır veya içerik telif hakkına uygun hale getirilir,
- Instagram: Yardım Merkezi/Gizlilik ve Emniyet üzerinden şikayet edilebilir,
- Facebook ve X (Twitter): platformun kendi şikayet formu üzerinden bildirim yapılabilir.
Kendine ait bir korsan ihbar sistemi bulunmayan sitelerde ise, yukarıda anlatılan klasik uyar-kaldır süreci (ihtarname + gerekirse savcılık başvurusu) işletilmelidir.
Telif İhlali Ayrıca Tazminat veya Ceza Davasına Konu Olur mu?
Evet. Uyar-kaldır süreci, ihlalin hızlıca durdurulmasını sağlayan bir mekanizmadır ancak hak sahibinin uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için bu süreçten bağımsız olarak dava açma hakkı saklıdır. FSEK m. 71 uyarınca eser sahibinin manevi veya mali haklarını izinsiz kullanan kişi hakkında cezai soruşturma da başlatılabilir. Bu suç kural olarak şikayete tabidir ve uzlaştırma kapsamındadır. İçerik kaldırılmış olsa dahi hak sahibinin şikayet hakkını kullanıp kullanmaması kendi inisiyatifindedir.
Uyar-Kaldır Sistemi Sitenin Tamamının Kapatılmasını mı Sağlar?
Hayır. Uyar-kaldır sistemi ölçülülük ilkesi gereği, ihlale konu içeriğin çıkarılmasını veya bu içeriğe hizmet sağlanmasının durdurulmasını hedefler. İnternet sitesinin tamamının kapatılması amaçlanmaz. Sitenin tamamına yönelik bir tedbir, ancak ihlalin başka türlü önlenemediği ve bunun gerekçelendirildiği istisnai hallerde gündeme gelebilir.
Yargıtay Kararı
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, Karar: 2017/7086
Bir internet sitesinde katılanlara ait tezlerin, sitenin kullanıcıları tarafından izinsiz yüklenmesi olayında, site editörünün yalnızca “yer sağlayıcı” konumunda olduğu, içerikleri kendisinin yayımlamadığı ve ihlale konu içeriklerin dava sürecinde kaldırıldığı tespit edilmiştir. Yer sağlayıcının 5651 sayılı Kanun’da tarif edilen sorumluluk şartlarının somut olayda oluşmadığı, ayrıca 5846 sayılı Kanun m. 71’de düzenlenen suçun uzlaştırmaya tabi olduğu ve buna göre uzlaştırma usulünün işletilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Pratik Yol Haritası
- İhlale konu içeriğin ekran görüntüsünü ve URL’sini kaydedin, mümkünse e-tespit veya noter tespiti yaptırın.
- Eser üzerindeki hak sahipliğinizi veya yetkili temsilciliğinizi gösteren belgeleri hazırlayın.
- Platformun kendi telif şikayet sistemi varsa önce onu deneyin.
- Yoksa içerik sağlayıcıya (veya bulunamıyorsa yer sağlayıcıya) yazılı ihtar gönderin ve 3 günlük süreyi takip edin.
- Süre geçmesine rağmen ihlal devam ediyorsa Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak hizmetin durdurulmasını talep edin.
- Talebinizde “erişimin engellenmesi” değil, FSEK Ek m. 4/3’e uygun olarak “hizmetin durdurulması” ifadesini kullanın.
- Zararınızın tazmini için ayrıca hukuk veya ceza yoluna başvurmayı değerlendirin.
Telif hakkı ihlaline uğradığınızda doğru hukuki dayanağın ve doğru başvuru sırasının seçilmesi, sürecin hızını ve sonucunu doğrudan etkiler.
Sık Sorulan Sorular
Uyar-kaldır sisteminde içerik sağlayıcının kaldırma süresi ne kadardır?
İçerik sağlayıcı, kendisine bildirilen ihlali en geç 3 gün içinde kaldırmak zorundadır. Kaldırılmazsa hak sahibi savcılığa başvurabilir. Bu talep de yine 3 gün içinde değerlendirilir.
Uyar-kaldır sisteminde savcılıktan istenen şey erişimin engellenmesi midir?
Hayır. FSEK Ek m. 4/3’ün lafzına göre savcılıktan istenen, servis sağlayıcının ihlale devam eden içerik sağlayıcıya verdiği hizmeti durdurmasıdır. Bu, 5651 sayılı Kanun’daki “erişimin engellenmesi” kavramından farklı ve ayrı bir mekanizmadır.
Uyar-kaldır süreci sitenin tamamının kapatılmasını sağlar mı?
Hayır, ölçülülük ilkesi gereği yalnızca ihlale konu içeriğin çıkarılması veya ona hizmet sağlanmasının durdurulması hedeflenir. Sitenin tamamı kapatılmaz.
İçerik sağlayıcıya ulaşamıyorsam ne yapmalıyım?
İçerik sağlayıcıya ulaşılamaması halinde yer sağlayıcısına başvurulabilir. Büyük platformlarda ayrıca kendi iç telif şikayet sistemleri de kullanılabilir.
Telif hakkı ihlali için tazminat veya ceza davası ayrıca açılabilir mi?
Evet, uyar-kaldır süreci içeriğin kaldırılmasını sağlar. Zararın tazmini için hukuk davası, kasıtlı ihlallerde ise FSEK m. 71 kapsamında şikayete bağlı ceza soruşturması ayrıca başlatılabilir.
Yazar Hakkında
Bu içerik, Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek m. 4 ve 71, 5651 sayılı Kanun m. 5, 6, 8, 8/A, 9 hükümleri ile ilgili Yargıtay içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır. Telif hakkı ihlali, uyar-kaldır süreci ve internet üzerinden içerik kaldırma talepleri hakkında detaylı ve dosyanıza özel bilgi için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Av. Melisa Ezgi Aslan, İzmir merkezli hukuk hizmetlerinin yanı sıra Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Çiğli, Gaziemir ve Karabağlar ilçelerinde fikri mülkiyet hukuku, telif hakkı ihlalleri ve bilişim hukuku alanında müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır.