Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? – 2026
Hızlı Yanıt — Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir ve Neleri Kapsamalıdır?
Anlaşmalı boşanma protokolü; eşlerin boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları üzerinde karşılıklı mutabakata vardıklarını gösteren, yazılı ve ıslak imzalı hukuki belgedir. TMK m.166/3 gereğince hâkim bu protokolü uygun bulmadan anlaşmalı boşanmaya karar veremez.
- Zorunlu şart: Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalıdır
- Zorunlu maddeler: Velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat (feragat dahil)
- Form: Yazılı, ıslak imzalı; noter zorunlu değildir
- Nüsha: En az 3 nüsha düzenlenip dava dilekçesiyle mahkemeye sunulur
- Hukuki nitelik: Hâkim onayıyla ilam niteliği kazanır; icra edilebilir hale gelir
- Risk: Eksik veya muğlak protokol; davanın reddi ya da yıllarca süren yeni davalara yol açar
Anlaşmalı boşanma, Türkiye’de boşananların büyük çoğunluğunun tercih ettiği yoldur. Ancak uygulamada görülen en sık sorun şudur: Taraflar anlaşmış olsa bile hatalı, eksik ya da muğlak hazırlanan protokoller hâkim tarafından reddedilmekte veya kesinleşme sonrasında yıllarca süren nafaka, mal rejimi ya da velayet davalarına zemin oluşturmaktadır. Bu rehberde İzmir Aile Mahkemelerinde bizzat dava yürüten avukat olarak anlaşmalı boşanma protokolünün nasıl hazırlanması gerektiğini, zorunlu ve ihtiyari maddeleri, sık yapılan hataları ve Yargıtay’ın kırmızı çizgilerini aktarıyorum.
Yasal Dayanak: TMK Madde 166/3
Türk Medenî Kanunu — Madde 166/3 (Anlaşmalı Boşanma)
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
Bu madde birkaç kritik ilkeyi ortaya koymaktadır: Birincisi, hâkim protokolü pasif biçimde onaylamakla yükümlü değildir; müdahale edebilir. İkincisi, hâkimin irade serbestisini bizzat dinlemesi şarttır. Üçüncüsü, değişiklik önerileri eşlere dayatılamaz; kabul edilmezse dava çekişmeliye döner.
Anlaşmalı Boşanma Şartları
Anlaşmalı Boşanma Şartları
1. Evlilik Süresi
Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalıdır. Bu süre resmi evlenme tarihinden itibaren hesaplanır. Süre dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz.
2. Ortak Başvuru veya Kabul
Eşler birlikte mahkemeye başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul etmelidir. Tek taraflı başvuru, diğer eşin onayı olmadan yeterli değildir.
3. Hâkim Huzurunda İrade Beyanı
Her iki eş duruşmada hâkim önünde serbest irade ile protokolü kabul ettiğini bizzat beyan etmelidir. Hâkim irade serbestisini bizzat denetler.
4. Hâkimin Protokolü Uygun Bulması
Hâkim protokolü inceleyerek uygun bulmalıdır. Eksik, muğlak veya kanuna aykırı maddeler protokolün reddine yol açabilir.
Protokolünüzü Hatasız Hazırlamak İster misiniz?
Eksik ya da hatalı protokol; davanın reddi veya kesinleşme sonrasında yeni davaları doğurabilir. İzmir’de anlaşmalı boşanma protokolü hazırlığı için hukuki danışmanlık alın.
Protokolde Zorunlu ve İhtiyari Maddeler
Yargıtay içtihadı ve TMK m.166/3’ün emredici hükümleri çerçevesinde protokolün içermesi gereken maddeler ikiye ayrılır:
Zorunlu Maddeler
- Tarafların ad-soyad, T.C. kimlik numarası ve adresleri
- Boşanma iradesi beyanı (serbest irade, baskısızlık)
- Ortak çocuk varsa: velayetin kime verileceği
- Ortak çocuk varsa: velayeti almayan eşin çocukla kişisel ilişkisi (gün ve saat)
- Maddi tazminat — talep varsa miktar; talep yoksa açık feragat
- Manevi tazminat — talep varsa miktar; talep yoksa açık feragat
- Yoksulluk nafakası — talep varsa miktar ve ödeme şekli; yoksa feragat
İhtiyari Ancak Önerilen Maddeler
- İştirak nafakası (çocuk için) — miktarı ve artış oranı
- Mal paylaşımı / mal rejiminin tasfiyesi
- Aile konutunun kime bırakılacağı
- Taşınmaz, araç, banka hesabı paylaşımı
- Ziynet eşyalarının kimin üzerinde kalacağı
- Kadının boşanma sonrası soyadı
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kimin tarafından karşılanacağı
Protokolde düzenlenmeyen ihtiyari konular sonradan ayrı dava konusu olabilir.
Mal Paylaşımı Neden Mutlaka Protokole Yazılmalıdır?
Protokolde mal paylaşımı düzenlenmezse boşanma kararı geçerli olabilir; ancak taraflar sonradan mal rejiminin tasfiyesi davası açmak zorunda kalabilir. Bu davalar yıllarca sürebilir ve ciddi maliyetler doğurur. Yargıtay’a göre genel “tüm haklardan feragat ediyorum” ifadesi geçersizdir; katılma alacağı, katkı payı, değer artış payı gibi kalemler tek tek sayılarak feragat edilmelidir.
Örnek Protokol Yapısı ve Madde Açıklamaları
Aşağıda standart bir anlaşmalı boşanma protokolünün nasıl kurgulanması gerektiği maddeler halinde gösterilmektedir. Her davanın koşulları farklı olduğundan bu yapı rehber niteliğindedir; somut dosyanıza göre uyarlanmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü — Örnek Yapı
TARAFLAR
Davacı: Ad Soyad — T.C. Kimlik No: …………………………… — Adres: ……………
Davalı: Ad Soyad — T.C. Kimlik No: …………………………… — Adres: ……………
MADDE 1 — BOŞANMA İRADESİ
Taraflar, herhangi bir baskı ve zorlama altında kalmaksızın özgür iradeleriyle, TMK m.166/3 uyarınca evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı hususunda mutabık olup anlaşmalı olarak boşanmayı kabul etmişlerdir.
MADDE 2 — VELAYET (ortak çocuk varsa)
Tarafların müşterek çocuğu ……… doğumlu ………………………’nın velayetinin …………………………… ’ya verilmesi hususunda taraflar anlaşmışlardır.
MADDE 3 — KİŞİSEL İLİŞKİ
Velayeti almayan ………………………… ’nın müşterek çocukla kişisel ilişkisi aşağıdaki takvim çerçevesinde kurulacaktır: Her ayın 2. ve 4. haftası Cumartesi saat 10:00’dan Pazar saat 18:00’a; sömestr tatilinin ikinci haftası; dini bayramların 2. günü saat 10:00’dan 3. gün saat 18:00’a; yaz tatilinin … haftası. Teslim ve teslim alma yeri: ………………………………………
MADDE 4 — İŞTİRAK NAFAKASI
Müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderleri için aylık ………… TL iştirak nafakasının her ayın 5’ine kadar davalı/davacı tarafından ………………………… IBAN numaralı hesaba yatırılmasına; nafakanın her yıl Ocak ayında bir önceki yılın TÜFE oranında artırılmasına taraflar anlaşmışlardır.
MADDE 5 — YOKSULLUK NAFAKASI
Taraflar arasında yoksulluk nafakası konusunda …… eş lehine aylık ………… TL nafaka ödenmesi / ya da her iki tarafın da birbirinden yoksulluk nafakası talebinin bulunmadığı hususunda anlaşmışlardır.
MADDE 6 — MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT
Tarafların birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talepleri bulunmamaktadır; her iki taraf da bu konudaki haklarından karşılıklı olarak feragat etmişlerdir. (Tazminat ödenecekse: …… TL maddi + …… TL manevi tazminat, ……………… tarihinde/taksitle ödenmek üzere.)
MADDE 7 — MAL PAYLAŞIMI
Taraflar, evlilik birliği süresince edindikleri mallara ilişkin katılma alacağı, katkı payı ve değer artış payı haklarından karşılıklı olarak feragat etmişlerdir. …………… adresindeki taşınmaz ………………………… adına kalmaya / devredilmeye taraflar anlaşmışlardır.
MADDE 8 — ZİYNET EŞYALARI
Evlilik süresince …………………………’ye ait ziynet eşyaları kendisinde kalmaya devam edecektir. Diğer tarafın bu konuda herhangi bir talebi bulunmamaktadır.
MADDE 9 — YARGILAMA GİDERLERİ
Dava sürecinde doğan yargılama giderleri ve vekâlet ücreti ………………………… tarafından karşılanacaktır.
MADDE 10 — GENEL HÜKÜM
Taraflar, işbu … maddeden oluşan protokolü özgür iradeleriyle, okunup anlaşılarak 3 (üç) nüsha halinde imzalamışlardır. Protokol, mahkeme tarafından onaylandığı takdirde hüküm doğuracaktır.
……/……/2025
Davacı İmzası Davalı İmzası
Çocuklu ve Çocuksuz Protokol Farkları
| Konu | Çocuklu Protokol | Çocuksuz Protokol |
|---|---|---|
| Velayet | Zorunlu — kime verileceği net yazılmalı | Konu dışı |
| Kişisel İlişki | Zorunlu — gün/saat/teslim yeri ayrıntılı yazılmalı | Konu dışı |
| İştirak Nafakası | İhtiyari ama önerilen — miktarı ve artış oranı | Konu dışı |
| Yoksulluk Nafakası | Zorunlu (talep veya feragat beyanı) | Zorunlu (talep veya feragat beyanı) |
| Maddi/Manevi Tazminat | Zorunlu (talep veya feragat beyanı) | Zorunlu (talep veya feragat beyanı) |
| Mal Paylaşımı | İhtiyari ama önerilen | İhtiyari ama önerilen |
| Ziynet Eşyaları | İhtiyari ama önerilen | İhtiyari ama önerilen |
| Boşanma Sonrası Soyadı | İhtiyari | İhtiyari |
Protokol Hazırlama Süreci: Adım Adım
Tüm Taleplerin ve Anlaşma Noktalarının Tespiti
İki eşin birbirinden ne istediği (velayet, nafaka, tazminat, mal, ziynet) eksiksiz belirlenir. Bu aşamada uzlaşılamamış tek bir konu bile anlaşmalı boşanmayı imkânsız kılar.
Protokolün Yazılı Olarak Kaleme Alınması
Tüm anlaşma maddeleri açık, net ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılır. Muğlak ifadeler (“ileride kararlaştırılacak”, “makul bir miktar”) hâkim tarafından reddedilir.
Her İki Eşin Islak İmzası
Protokol her iki tarafça da okunup imzalanır. İsteğe bağlı olarak noterde tasdik ettirilebilir; ancak bu yasal zorunluluk değildir. Her sayfanın paraflanması inkâr riskini azaltır.
Dava Dilekçesinin Hazırlanması ve Yetkili Mahkemeye Sunumu
Protokol, boşanma dilekçesine ek yapılarak Adalet Bakanlığı mevzuatı çerçevesinde yetkili Aile Mahkemesine sunulur. Yetkili mahkeme: eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). İzmir’de İzmir Aile Mahkemeleri yetkilidir.
Duruşma: Hâkim Huzurunda İrade Beyanı
Duruşmada hâkim her iki eşi ayrı ayrı dinler, irade serbestisini denetler. Hâkimin önerdiği değişiklikler kabul edilirse boşanmaya karar verilir; reddedilirse dava çekişmeli boşanmaya döner.
Kararın Kesinleşmesi ve İlam Niteliği
Hâkim onayıyla kesinleşen protokol mahkeme kararının eki sayılır ve ilam niteliği kazanır. Artık tıpkı bir mahkeme kararı gibi icra edilebilir; uymayan taraf hakkında icra takibi başlatılabilir.
Hâkimin Protokolü Reddettiği Durumlar — Yargıtay Kriterleri
Yargıtay, anlaşmalı boşanma protokollerini son derece titiz biçimde incelemektedir. Aşağıdaki durumlar hâkimin protokolü reddetmesine ya da değiştirme önermesine yol açar:
Muğlak veya yoruma açık ifadeler (“uygun nafaka”, “makul miktar”)
Tazminat veya nafakada açık feragat beyanı olmaksızın boş bırakılan maddeler
“Tüm mal varlığından feragat” gibi genel ifadeler — Yargıtay, kalem kalem feragat arar
Çocuğun üstün yararına aykırı velayet ya da kişisel ilişki düzenlemeleri
Kamu düzenine aykırı ya da kanunun emredici hükümlerine karşı gelen maddeler
Kişisel ilişki takviminin gün-saat-teslim yeri gibi detaylar içermemesi
Nafaka artış oranının belirsiz bırakılması
Baskı, tehdit ya da irade sakatlığına işaret eden duruşma beyanları
Protokolün Hukuki Sonuçları
İlam Niteliği
Hâkim onayıyla kesinleşen protokol, mahkeme kararının ayrılmaz parçasıdır. Tıpkı bir mahkeme kararı gibi icra edilebilir; ihlal halinde icra takibi başlatılabilir.
Değiştirilemez Maddeler
Kesinleşme sonrası maddi-manevi tazminat ve mal paylaşımı hükümleri artık değiştirilemez. Bu konularda yeni dava açılması da mümkün değildir.
Değiştirilebilir Maddeler
Velayet ve nafaka, koşulların esaslı biçimde değişmesi halinde (işsizlik, çocuğun menfaati vb.) yeni dava açılarak mahkemeden değiştirilmesi istenebilir.
Protokolden Dönme
Duruşma yapılmadan önce taraflardan biri cayabilir; dava çekişmeliye dönüşür. Karar kesinleştikten sonra tek taraflı dönme mümkün değildir.
Sık Yapılan Hatalar ve Sonuçları
- Mal paylaşımını atlamak: En sık yapılan hatadır. Protokolde yer almayan mal paylaşımı için sonradan yıllarca süren tasfiye davası açılır.
- Genel feragat ifadesi kullanmak: “Tüm haklarımdan feragat ediyorum” Yargıtay tarafından geçersiz sayılır. Her alacak kalemi tek tek belirtilmelidir.
- Kişisel ilişki takvimini muğlak bırakmak: “Hafta sonları görüşecek” yeterli değildir; gün, saat ve teslim yeri açıkça yazılmalıdır.
- Nafaka artış oranını belirlememe: Artış oranı belirsiz kalırsa her yıl nafaka davası açılma riski doğar. TÜFE endeksi en sık tercih edilen yöntemdir.
- Tazminat ve nafakada boşluk bırakmak: Talep yoksa dahi “talepleri bulunmamaktadır” şeklinde açık feragat beyanı yazılmalıdır; yoksa hâkim protokolü eksik bulabilir.
- İnternet’ten indirilen hazır şablonu aynen kullanmak: Her dosyanın koşulları farklıdır. Şablondan uyarlanmayan protokoller hem hâkim tarafından reddedilebilir hem de hak kayıplarına yol açabilir.
İzmir’de Anlaşmalı Boşanma Protokolü
İzmir Aile Mahkemeleri, protokol incelemesinde Yargıtay’ın yerleşik içtihadını sıkı biçimde uygulamaktadır. Özellikle velayet ve kişisel ilişki maddelerinde eksiklik ya da belirsizlik tespit edildiğinde duruşmada protokol düzeltme talebi yöneltilmektedir. Protokolün doğru hazırlanması; tek duruşmada karar alınması, hak kayıplarının önlenmesi ve kesinleşme sonrasında yeni davaların önüne geçilmesi açısından belirleyicidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma protokolü nedir?
Eşlerin boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası) üzerinde karşılıklı mutabakata vardıklarını gösteren, her iki tarafça imzalanan yazılı hukuki belgedir. TMK m.166/3 gereğince hâkim bu protokolü uygun bulmadan anlaşmalı boşanma kararı veremez. Hâkim onayıyla kesinleşen protokol ilam niteliği kazanarak icra edilebilir hale gelir.
Protokolde hangi maddeler zorunludur?
Zorunlu maddeler şunlardır:
- Tarafların kimlik bilgileri ve serbest irade beyanı
- Ortak çocuk varsa velayetin kime verileceği
- Velayeti almayan eşin çocukla kişisel ilişkisi (gün, saat, yer)
- Maddi ve manevi tazminat talebi ya da açık feragat beyanı
- Yoksulluk nafakası talebi ya da açık feragat beyanı
Zorunlu olmayan ancak önerilen konular: mal paylaşımı, iştirak nafakası, ziynet eşyaları, aile konutu, kadının soyadı ve yargılama giderleri.
Hâkim protokolü değiştirebilir mi?
Evet. TMK m.166/3 hâkime protokole müdahale yetkisi tanımaktadır. Özellikle çocuğun üstün yararı açısından velayet, kişisel ilişki veya iştirak nafakası konularında hâkim değişiklik önerisiyle duruşmaya devam edebilir. Ancak bu değişiklikler eşlere zorla kabul ettirilemez; kabul etmezlerse dava çekişmeli boşanmaya döner.
Protokol noter onaylı olmak zorunda mı?
Hayır. Anlaşmalı boşanma protokolü için noter onayı yasal zorunluluk değildir. Yazılı ve ıslak imzalı protokol mahkemeye sunulabilir. Noterde tasdik, isteğe bağlı olarak ileride inkâr riskini önleme amacıyla tercih edilebilir; ancak bu hâkimin protokolü onaylayıp onaylamayacağını etkilemez.
Anlaşmalı boşanmada evlilik en az kaç yıl sürmüş olmalıdır?
TMK m.166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma için evliliğin en az 1 (bir) yıl sürmüş olması şarttır. Bu süre, resmi evlenme tarihinden itibaren hesaplanır. Evlilik 1 yılını doldurmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz; bu durumda çekişmeli boşanma yoluna gidilmesi gerekir.
Protokolde mal paylaşımı yapılmazsa ne olur?
Protokol geçerli olabilir; ancak taraflar sonradan mal rejiminin tasfiyesi davası açabilir. Bu davalar yıllarca sürebilir ve ciddi maliyetler doğurabilir. Ayrıca Yargıtay, “tüm mal varlığından feragat” gibi genel ifadeleri geçersiz saymaktadır; katılma alacağı, katkı payı, değer artış payı gibi kalemler tek tek sayılarak feragat beyanı yazılmalıdır.
Protokol sonradan değiştirilebilir mi?
Duruşma yapılmadan önce taraflar anlaşarak protokolü değiştirebilir. Kararın kesinleşmesinden sonra maddi-manevi tazminat ve mal paylaşımı hükümleri değiştirilemez; yeni dava da açılamaz. Buna karşılık velayet ve nafaka, koşulların esaslı biçimde değişmesi durumunda (örneğin taraflardan birinin işsiz kalması, çocuğun yararının gerektirmesi) yeni dava açılarak mahkemeden değişiklik talep edilebilir.
Protokole uyulmazsa ne olabilir?
Hâkim onayıyla kesinleşen protokol ilam niteliği taşır. Protokole uyulmaması halinde icra takibi başlatılabilir. Nafaka ödenmemesi durumunda ayrıca nafaka icra takibi; velayet düzenlemesine uyulmaması halinde kişisel ilişkinin engellenmesi davası açılabilir. Maddi açıdan ihlal eden taraf aleyhine icra dairesine başvurmak mümkündür.
Avukatsız protokol hazırlanabilir mi?
Yasal olarak zorunluluk yoktur; taraflar protokolü avukatsız hazırlayabilir. Ancak uygulamada avukatsız hazırlanan protokollerin önemli bir kısmı eksik ya da muğlak maddeler içerdiğinden hâkim tarafından reddedilmekte veya kesinleşme sonrasında hak kayıplarına yol açmaktadır. Özellikle mal paylaşımı ve feragat ifadeleri konusunda Yargıtay kriterlerinin karşılanması teknik bilgi gerektirir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından TMK m.166/3, HMK ve Yargıtay 2. HD güncel içtihadı esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
İzmir Aile Mahkemelerindeki güncel uygulama ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik protokol değerlendirme kriterleri yansıtılmıştır. Son güncelleme: Mart 2025.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.166/3, 168; 6100 sayılı HMK m.118-120; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihadı.
İzmir’de Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlığı
Doğru hazırlanmış bir protokol; tek duruşmada karar, hak kaybı olmaksızın kesinleşme ve yıllarca sürecek davalara karşı güvence demektir. İzmir Aile Mahkemelerinde anlaşmalı boşanma davalarını yürüten avukat olarak yanınızdayım.