Boşanma Davasında Fiziksel, Psikolojik ve Ekonomik Şiddet (Türk Hukuku) – 2026
Hızlı Yanıt — Boşanma Davasında Şiddet
Türk hukukunda fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddet; somut olayın ağırlığına göre TMK m.162 (pek kötü/onur kırıcı davranış) veya TMK m.166 (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) kapsamında boşanma sebebidir.
- TMK m.162: Ağır fiziksel şiddet, hayata kast — özel boşanma sebebi; 6 ay + 5 yıl hak düşürücü süre, affetme hakkı düşürür
- TMK m.166: Her türlü şiddet zinciri için daha esnek genel sebep; psikolojik ve ekonomik şiddette tercih edilir
- 6284 m.5: Uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim yasağı, konutun mağdura tahsisi — acil koruma kararları
- Uzaklaştırma: Şiddeti uygulayan eşin kira/fatura ödeme yükümlülüğü devam eder (Uygulama Yönetmeliği m.19/3)
- Tazminat: TMK m.174 — şiddet çoğunlukla kişilik hakkı saldırısı oluşturur; manevi tazminata zemin hazırlar
- Velayet: Şiddet iddiaları velayetin kime verileceğini ve kişisel ilişkinin nasıl kurulacağını doğrudan etkiler
- En kritik unsur: Delillendirme — rapor, tutanak, mesaj, tanık, banka kayıtları
Boşanma davalarında şiddet; çoğu zaman hem boşanma sebebinin ispatında hem de nafaka, tazminat ve velayet gibi fer’î sonuçlarda doğrudan belirleyici olmaktadır. Şiddet, yalnızca fiziksel darp anlamına gelmiyor; psikolojik baskı ve ekonomik kısıtlama da Türk hukuku kapsamında boşanma sebebi ve koruyucu tedbir nedeni olabilir. Bu rehberde konuyu hukuki sebepler, şiddet türleri, delil stratejisi, 6284 koruma sistemi ve fer’î sonuçlar olarak eksiksiz ele alıyorum.
Şiddet Hangi Boşanma Sebebine Girer?
Şiddet iddiaları pratikte iki ana boşanma sebebi altında ileri sürülür. Doğru sebepin seçilmesi davayı başından şekillendirir.
TMK Madde 162 — Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış
“Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.”
TMK Madde 166/1 — Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
| Kriter | TMK m.162 | TMK m.166 |
|---|---|---|
| Türü | Özel boşanma sebebi | Genel boşanma sebebi |
| Kapsam | Hayata kast, pek kötü davranış, ağır onur kırıcı eylem | Evlilik birliğini temelinden sarsan her türlü davranış zinciri |
| Hak düşürücü süre | Öğrenmeden 6 ay + olaydan 5 yıl — çok kritik | Esnek; süre katı değil |
| Affetme etkisi | Affeden tarafın dava hakkı düşer | Barışma dosyayı doğrudan düşürmez ama delil değerini etkiler |
| Psikolojik/ekonomik şiddet için | Ağırlık eşiğine ulaşması gerekir | Daha esnek; zincir davranışlar için uygun |
| Pratikte kullanım | Net ve ağır fiziksel şiddet, hayata kast | Her türlü şiddet; özellikle psikolojik ve ekonomik şiddette tercih edilir |
TMK m.162 için Süre Tuzağı: 6 Ay Kaçırılmamalı
TMK m.162 kapsamında dava açacaksanız, olayı öğrenmekten itibaren 6 ay ve olayın üzerinden 5 yıl geçmeden dava açılması zorunludur. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırıldığında dava hakkı tamamen sona erer. Ayrıca, barışarak birlikte yaşamaya devam etmek “affetme” sayılabilir ve dava hakkını düşürür. Bu riskler nedeniyle pek çok durumda TMK m.166 tercih edilmektedir.
Şiddet Türleri ve Hukuki Değerlendirme
Şiddet Türleri ve Hukuki Değerlendirme
Fiziksel Şiddet
Tipik örnekler:
- Darp, tokat, yumruk, tekme, itme
- Boğaz sıkma, saç çekme
- Eşyayla vurma, cisim fırlatma
- Silah veya bıçakla tehdit (fiilen vurmasa bile)
- Kilitleme, evden çıkmayı sistematik engelleme
Hukuki etkisi: Olayın ağırlığına göre TMK m.162 veya m.166; 6284 kapsamında en güçlü acil koruma dayanağı; TMK m.174/2 manevi tazminat.
Psikolojik Şiddet
Tipik örnekler:
- Sürekli hakaret, aşağılama, küçük düşürme
- Tehdit, korkutma (“seni öldürürüm / çocuklarını alırım”)
- Kontrol, sosyal izolasyon (ailesini görüştürmeme, telefon denetimi)
- Sistematik kıskançlık, işyerini arayarak taciz
- Psikolojik yıldırma, sürekli suçlama ve baskı
Hukuki etkisi: Çoğunlukla TMK m.166; ağır örnekler TMK m.162 kapsamına girebilir; kişilik hakkına saldırı varsa TMK m.174/2 tazminat gündemi güçlenir.
Ekonomik Şiddet
Tipik örnekler:
- Eşin çalışmasını engelleme, işten ayrılmaya zorlama
- Maaşa el koyma, temel ihtiyaçları kısıtlama
- Borçlandırma, kredi çekmeye zorlama
- Ev giderlerine hiç katkı yapmama
- Çocuğun zorunlu giderlerini ödemeyi reddetme
Hukuki etkisi: TMK m.166 kapsamında boşanma sebebi; tedbir nafakası (TMK m.169) ve yoksulluk nafakası (TMK m.175) tartışmalarını doğrudan şekillendirir.
6284 Sayılı Kanun: Acil Koruma Tedbirleri
Şiddet iddiaları yalnızca boşanma davası ile sınırlı değildir. Acil korunma gerekiyorsa boşanma davası açılmadan veya açılmadan önce de 6284 kapsamında tedbir talep edilebilir.
6284 Sayılı Kanun — Madde 5 (Hâkimin Verebileceği Önleyici Tedbirler)
“a) Şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.”
“b) Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.”
“c) Korunan kişilere, bu kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması.”
“f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi.”
“(2) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birinci fıkranın (a), (b), (c) ve (d) bentlerinde yer alan tedbirler, ilgili kolluk amirlerince de alınabilir.”
“(4) …hâkim…talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir.”
6284 Kapsamında Alınabilecek Tedbirler
- Şiddeti uygulayan eşin müşterek konutan uzaklaştırılması
- Müşterek konutun mağdura tahsis edilmesi
- Çocuk, okul ve işyerine yaklaşmama yasağı
- Her türlü iletişim yasağı
- Silah ve tehlike arz eden eşyaların teslim alınması
- Hâkimin re’sen tedbir nafakasına hükmedebilmesi
Uzaklaştırma Sonrası Giderler Kim Öder?
Uzaklaştırma kararı, şiddeti uygulayan eşin konut giderlerini ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Uygulama Yönetmeliği m.19/3 uyarınca uzaklaştırılan eş; kira, elektrik, su, doğalgaz ve benzeri giderleri karşılamaya devam etmek zorundadır. Hâkim ayrıca kira sözleşmesinin feshini de yasaklayabilir.
Acil Durum: Kolluk Amiri de Tedbir Alabilir
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yasağı gibi bazı tedbirler kolluk amiri tarafından geçici olarak alınabilir. Sonradan hâkim onayı gerekmektedir. Bu nedenle şiddet anında derhal karakola başvurmak hem güvenlik hem delil açısından kritik öneme sahiptir.
6284 Tedbirleri Boşanma Davasını Güçlü Biçimde Destekler
Verilen 6284 koruma kararları, boşanma davasında güçlü bir delil işlevi görür. Uzaklaştırma kararının varlığı, mahkemede şiddetin sistematik olduğunun ve tehlikenin ciddiyetinin somut göstergesi olarak kabul edilir. Bu nedenle 6284 başvurusu erken yapılmalı; kararlar ve ihlaller tutanak altına alınmalıdır.
İzmir Boşanma Avukatı — Şiddet Gerekçeli Dava
Hangi boşanma sebebinin seçileceği, 6284 tedbirlerinin ne zaman ve nasıl alınacağı, delil paketinin nasıl kurulacağı ve fer’î taleplerin nasıl ileri sürüleceği; davanın seyrini başından belirleyen kritik kararlardır.
Delil Stratejisi: Şiddet Nasıl İspatlanır?
Şiddet iddiasında “somutluk” hayati önem taşır. Mahkeme, beyan ve soyut iddiaların çok ötesinde somut delilleri esas alır. Aşağıdaki delil setleri şiddet türüne göre ayrıştırılmıştır.
Fiziksel Şiddet Delilleri
- Darp raporu, acil servis kayıtları, adli tıp raporu
- Kolluk tutanağı (polis/jandarma olay yeri tutanağı)
- 6284 koruma kararı ve ihlal tutanakları
- Hukuka uygun elde edilen fotoğraf ve video
- Görgü tanıkları (“gördüm” beyanı, “duydum” değil)
- Hastane kayıtları ve tedavi takip belgeleri
Psikolojik Şiddet Delilleri
- WhatsApp ve mesaj ekran görüntüleri (noter tespit tutanağıyla)
- Sosyal medya yazışmaları ve paylaşımlar
- Tanık beyanları (sistematik hakaret, tehdit, izolasyonu görenler)
- Psikiyatri/psikolojik destek başvuruları ve reçeteler
- Karakol şikâyet tutanakları (sistematik taciz, işyerini arama)
Ekonomik Şiddet Delilleri
- Banka hesap hareketleri (maaşın alınması, düzenli çekimler)
- Fatura, kira, okul masrafı ödenmediğini gösteren belgeler
- Çalışmayı engelleyen yazışmalar ve tanıklar
- İcra dosyaları (nafaka/çocuk gideri ödenmemesi)
- Zorunlu giderlerin karşılanmadığını gösteren banka extreleri
Gizli Ses Kaydının Delil Değeri Sınırlıdır
Psikolojik şiddetin ispatında gizli ses kaydı sıklıkla akla gelse de bu kayıtlar Yargıtay içtihadında çoğunlukla hukuka aykırı delil sayılmakta ve dosyadan çıkarılmaktadır (HMK m.189/2). Bunun yanı sıra TCK m.132-133 kapsamında ceza soruşturmasına da yol açabilir. En güvenli yol; mesaj tespit tutanağı, tanık ve karakol şikâyet belgelerinin birlikte sunulmasıdır.
Şiddetin Boşanmanın Fer’î Sonuçlarına Etkisi
TMK Madde 174 — Maddi ve Manevi Tazminat
“Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.”
“Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi — Tazminat İçin Kusur Dengesi Şarttır
“Boşanma sebebiyle maddi-manevi tazminata hükmedilebilmesi için, tazminat talep eden tarafın kusursuz veya diğer tarafa göre daha az kusurlu olması gerekmektedir. Eşit kusurlu eş yararına tazminata hükmedilemez.”
2. HD, 2017/1471 E., 2017/14833 K.
| Fer’î Sonuç | Şiddetin Etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Manevi tazminat | Şiddet kişilik hakkı saldırısı oluşturduğundan talep güçlenir; şiddeti uygulayan tam kusurlu sayılırsa mağdurun talebi zeminlenir | TMK m.174/2 |
| Maddi tazminat | Mevcut/beklenen menfaatin zedelenmesi ve kusur dengesi değerlendirilerek belirlenir | TMK m.174/1 |
| Tedbir nafakası | Dava sürecinde hâkim geçici önlemler alır; ekonomik şiddet bağlamında kritik önem taşır | TMK m.169 |
| Yoksulluk nafakası | Şiddet uygulayan eşin tam kusurlu sayılması, mağdurun kusur şartını kolaylaştırır | TMK m.175 |
| Velayet | Şiddet uygulayanın velayet talebini zayıflatır; çocuk yararı esas alınır | TMK m.182 |
| Kişisel ilişki | Şiddet geçmişi kişisel ilişkinin kısıtlanmasına veya uzman refakatli kurulmasına neden olabilir | TMK m.324 |
Şiddet Gerekçeli Boşanmada Adım Adım Yol Haritası
Güvenliği Önce Al
Risk varsa derhal karakola git; kolluk tutanağı hem güvenliği sağlar hem delil üretir. Acil uzaklaştırma kararı için savcılığa veya nöbetçi hâkime başvur. 6284 başvurusu boşanma davasından bağımsız yapılabilir.
Tıbbi Belgeleri Hemen Al
Fiziksel şiddet varsa acil servise veya devlet hastanesine git; darp raporu ve adli gözlem kaydı al. Adli tıp raporu, mahkemede en güçlü belgelerden biridir.
Doğru Boşanma Sebebini Seç
- Ağır, net fiziksel şiddet ve süre kaybolmadıysa: TMK m.162
- Psikolojik + ekonomik şiddet zinciri veya TMK m.162 süresi geçmişse: TMK m.166
Delil Paketini Kur
- Fiziksel: darp raporu + tutanak + tanık
- Psikolojik: mesaj tespit tutanağı + tanık + psikiyatri belgesi
- Ekonomik: banka hareketleri + faturalar + ödeme eksiklikleri + tanık
Fer’î Talepleri Unutma
- Tedbir nafakası ve geçici konut kararı (TMK m.169)
- Manevi ve maddi tazminat (TMK m.174)
- Yoksulluk nafakası (TMK m.175)
- Çocuk varsa velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi (TMK m.182)
Engellemeleri Tutanakla Belgelemek
6284 kararına uymayan eşin her ihlalini tarih-saat-olay olarak kayıt altına al; tanıklı tutanakla belgelemek ihlal dosyasını güçlendirir ve gerektiğinde velayet değişikliği davasında delil oluşturur.
İzmir’de Şiddet Gerekçeli Boşanma Davaları
İzmir Aile Mahkemelerinde şiddet gerekçeli davalarda 6284 başvuruları ve tedbir kararları İzmir Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri üzerinden koordine edilmektedir. İzmir’de özellikle ekonomik şiddet iddialarında banka müzekkeresi + SED araştırması birlikte talep edilmesi dosyayı hem hız hem ispat kalitesi açısından güçlendirmektedir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri) başvurusu da 6284 süreciyle eş zamanlı değerlendirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Psikolojik şiddet boşanma sebebi olur mu?
Evet. Psikolojik şiddet; sistematik hakaret, tehdit, sosyal izolasyon, aşağılama ve baskı gibi davranışları kapsar ve TMK m.166 uyarınca “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” gerekçesiyle boşanma sebebi yapılabilir. Ağır ve onur kırıcı örnekler TMK m.162 kapsamına da girebilir. İspatında mesaj tespit tutanakları, tanık beyanları ve psikolojik destek/psikiyatri kayıtları en güçlü delillerdir.
Ekonomik şiddet nedir ve nasıl ispatlanır?
Ekonomik şiddet; eşin çalışmasını engelleme, maaşa el koyma, temel ihtiyaçları kısıtlama, borçlandırma ve ev giderlerine hiç katkı yapmama gibi ekonomik özgürlüğü kısıtlayan davranışları kapsar. İspat için şu deliller kullanılır:
- Banka hesap hareketleri (maaş girişleri ve sonraki çekimler)
- Fatura, kira ve okul masrafı ödenmediğini gösteren belgeler
- Çalışmayı engelleyen yazışmalar ve tanık beyanları
- İcra dosyaları (nafaka veya çocuk gideri ödenmemesi)
6284 koruma kararı almak için ne yapmalıyım?
6284 kapsamında tedbir için şu yollardan birine başvurabilirsiniz: karakol veya savcılık (gecikmesinde sakınca varsa kolluk amiri geçici tedbir alabilir), nöbetçi hâkimlik, aile mahkemesi veya ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi). Başvuru için boşanma davası açılmış olması şart değildir; şiddet tehdidi yeterlîdir. Başvuru sırasında darp raporu, tutanak, mesaj gibi elinizde ne varsa sunmanız kararın kapsamını güçlendirir.
TMK m.162 veya m.166 hangisini seçmeliyim?
Seçim şu kriterlere göre yapılır:
- TMK m.162 tercih edilmeli: Olay ağır ve nettir (hayata kast, pek kötü davranış, ağır onur kırıcı eylem); olayı öğrenmeden itibaren 6 ay ve olaydan 5 yıl geçmemiştir; barışarak birlikte yaşamaya devam edilmemiştir.
- TMK m.166 tercih edilmeli: Psikolojik veya ekonomik şiddet söz konusudur; olaylar zinciri biçiminde devam etmiştir; TMK m.162 için süre kaçırılmıştır veya affetme riski vardır; daha esnek ve kapsamlı bir kurgu isteniyorsa.
Pek çok davada her iki sebep birlikte ileri sürülerek dosya güçlendirilmektedir.
Şiddet uygulayanın uzaklaştırılması konut giderlerini de kaldırır mı?
Hayır. 6284 Uygulama Yönetmeliği m.19/3 uyarınca uzaklaştırma kararı, şiddeti uygulayan eşin kira, elektrik, su, doğalgaz ve benzeri konut giderlerini ödeme yükümlülüğünü sona erdirmez. Hâkim ayrıca kira sözleşmesinin feshedilmemesine ve kamu konutu tahsisinin kaldırılmamasına da karar verebilir. Bu bilgi mağdurlar tarafından sıklıkla bilinmemektedir.
Şiddet varsa tazminat ve nafaka alabilir miyim?
Evet. Şiddet çoğunlukla kişilik hakkına saldırı oluşturduğundan TMK m.174/2 kapsamında manevi tazminata güçlü bir zemin oluşturur. Bunun için tazminat talep eden tarafın kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir (2. HD 2017/14833 K.). Şiddeti uygulayan eşin tam kusurlu sayılması durumunda mağdurun manevi ve maddi tazminat talepleri ile yoksulluk nafakası talebi önemli ölçüde güçlenir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından TMK m.162, m.166, m.174, 6284 sayılı Kanun, Yargıtay 2. HD içtihadı ve 6284 Uygulama Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
6284 Uygulama Yönetmeliği m.19/3 (uzaklaştırma-gider ilişkisi), 2025 İzmir Aile Mahkemesi uygulaması ve güncel Yargıtay 2. HD içtihadı yansıtılmıştır. Son güncelleme: Mart 2025.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.162, m.166, m.169, m.174, m.175, m.182; 6284 sayılı Kanun m.5; 6284 Uygulama Yönetmeliği m.19; Yargıtay 2. HD 2017/1471 E., 2017/14833 K.
İzmir Boşanma Avukatı — Şiddet Gerekçeli Boşanma
Şiddet gerekçeli boşanmada doğru hukuki sebepin seçilmesi, 6284 tedbirlerinin zamanında alınması, delil paketinin kurulması ve tazminat ile nafaka taleplerinin birlikte planlanması; davanın hem süresini hem sonucunu doğrudan etkiler. İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.