İdari İşlemin İptali Davası ve Yürütmeyi Durdurma Şartları
İdari işlemin iptali davası, hukuka aykırı bir idari işlemin mahkeme kararıyla ortadan kaldırılması için açılır. Süre kural olarak 60 gündür. Dava açmak işlemi durdurmaz. Bunun için ayrıca yürütmeyi durdurma istenmelidir.
İdari İşlemin İptali Davası Nedir?
- İdare mahkemesinde açılır.
- İşlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetlenir.
- Menfaati ihlal edilen herkes dava açabilir.
- İptal kararı işlemi geçmişe etkili olarak kaldırır.
Yürütmeyi Durdurma İsteminin Şartları
- İşlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır.
- Uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zarar doğmalıdır.
- İki şart birlikte gerçekleşmelidir.
- Kural olarak idarenin savunması alındıktan sonra karar verilir.
Bu Yazıda Neler Var
- İdari işlemin iptali davası nedir?
- Hangi işlemler dava edilebilir?
- İptal sebepleri nelerdir?
- Kimler dava açabilir?
- Dava açma süresi kaç gün?
- Yürütmeyi durdurma nedir?
- Yürütmeyi durdurma şartları
- İstem nasıl yapılır?
- Karara itiraz ve uygulama
- Dava nerede açılır?
- Dilekçede neler bulunur?
- İptal kararının sonuçları
- Sık yapılan hatalar
- Yargı uygulaması
- Sık sorulan sorular
İdari İşlemin İptali Davası Nedir?
2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2/1-a (Özet)
İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler iptal davası açabilir.
İdare her gün binlerce karar alır. Ruhsat verir, ceza keser, atama yapar, plan onaylar. Bu kararların her biri bir idari işlemdir. Hukuka aykırı olanlar iptal davasıyla ortadan kaldırılır.
İdari işlemin iptali davası kazanılırsa işlem hiç yapılmamış sayılır. Karar geçmişe etkilidir. İdare, işlemin doğurduğu sonuçları da geri almak zorundadır.
Hangi İşlemlere Karşı İptal Davası Açılır?
Her yazı veya görüş dava konusu olmaz. İşlem kesin ve yürütülmesi zorunlu olmalıdır. Yani hukuki durumunuzu doğrudan değiştirmelidir.
| Dava Edilebilir | Tek Başına Dava Edilemez |
|---|---|
| Ruhsat iptali ve ruhsat reddi | Kurum içi yazışmalar |
| Yıkım kararı ve imar para cezası | Bilgi verme amaçlı yazılar |
| Atama, disiplin cezası, görevden çıkarma | Hazırlık işlemleri ve raporlar |
| İmar planı, yönetmelik, genelge | Görüş ve mütalaalar |
| Sınav sonucu ve öğrenci işlemleri | Henüz kesinleşmemiş teklifler |
| İhale kararı ve yasaklama işlemi | İdarenin özel hukuk sözleşmeleri |
Düzenleyici işlemler de iptal davasına konu olur. Yönetmelik veya imar planı gibi genel işlemler buna örnektir. Uygulama işlemi tebliğ edildiğinde düzenleyici işlem ile birlikte dava edilebilir.
İptal Sebepleri: Beş Unsur
Mahkeme işlemi beş yönden inceler. Bunlardan birindeki sakatlık iptal için yeterlidir.
1. Yetki
İşlemi yetkili makam yapmalıdır. Yer, zaman veya konu bakımından yetkisiz makamın işlemi sakattır.
2. Şekil
Kanunun aradığı usule uyulmalıdır. Savunma alınmaması veya gerekçe yazılmaması tipik şekil sakatlığıdır.
3. Sebep
İşlem gerçek ve hukuka uygun bir nedene dayanmalıdır. Olmayan bir olaya dayanan işlem iptal edilir.
4. Konu
İşlemin doğurduğu sonuç hukuka uygun olmalıdır. Kanunda olmayan bir yaptırım uygulanamaz.
5. Maksat
İşlem kamu yararı amacıyla yapılmalıdır. Kişisel veya siyasi amaçla yapılan işlem sakattır.
Mahkeme yalnızca hukuka uygunluğu denetler. İşlemin yerinde olup olmadığına bakmaz. İdarenin yerine geçerek karar da veremez.
İptal Davasını Kimler Açabilir?
Dava açmak için menfaat ihlali yeterlidir. Bir hakkın ihlal edilmesi şart değildir. Menfaat kişisel, meşru ve güncel olmalıdır.
- İşlemin muhatabı olan kişi veya şirket
- İmar planından etkilenen mahalle sakini veya komşu parsel maliki
- Çevre ve kültür varlıklarıyla ilgili işlemlerde o yörede yaşayanlar
- Üyelerinin ortak menfaati için dernek, sendika ve meslek odaları
Menfaat bağı kurulamazsa dava ehliyet yönünden reddedilir. Bu nedenle dilekçede işlemin sizi nasıl etkilediği açıkça anlatılmalıdır.
İdari İşlemin İptali Davası Açma Süresi
Genel süre 60 gündür. Süre, işlemin yazılı tebliğini izleyen gün başlar. Özel kanunlarda daha kısa süreler vardır.
| İşlem Türü | Süre |
|---|---|
| Genel idari işlemler | 60 gün |
| Vergi mahkemesindeki davalar | 30 gün |
| İvedi yargılama usulüne tabi işlemler (ihale, acele kamulaştırma, ÇED gibi) | 30 gün |
| Merkezi ve ortak sınavlar | 10 gün |
| Kentsel dönüşüm (6306 sayılı Kanun) işlemleri | 30 gün |
| İlanı gereken düzenleyici işlemler | İlan tarihini izleyen günden itibaren 60 gün |
İdareye başvuru süreyi durdurur mu?
Evet. Dava süresi içinde üst makama başvurup işlemin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bu başvuru süreyi durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve kalan süre işlemeye devam eder.
Henüz ortada bir işlem yoksa önce idareye başvurulur. İdare 30 gün sessiz kalırsa bu da ret sayılır. Bu tarihten itibaren 60 gün içinde dava açılır.
İdarenin cevap süresi güncel kanun metninde 30 gündür. Eski kaynaklarda 60 gün yazabilir. Süre hesabını güncel metne göre yapın.
Kamu görevlilerine özel süre hesabını memur atama ve disiplin cezalarında iptal davası açma süresi yazımızda örneklerle anlattık.
Yürütmeyi Durdurma (YD) Nedir?
2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27/1 (Özet)
Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz.
İdari işlemler hukuka uygun sayılır ve hemen uygulanır. Dava açmanız bu durumu değiştirmez. Belediye yıkımı yapar, kurum atamayı uygular, ruhsat iptal edilmiş kalır.
Yürütmeyi durdurma kararı bu sonucu engeller. Karar verilirse işlem dava bitene kadar askıya alınır. İşlem yapılmadan önceki hukuki durum geri gelir.
Bu yüzden idari işlemin iptali davası çoğu zaman yürütmeyi durdurma istemli açılır. Aksi halde dava kazanılsa bile zarar çoktan doğmuş olabilir.
Yürütmeyi Durdurma İstemi Şartları
Yürütmeyi Durdurma İsteminin Şartları
Kanun iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar. Tek şart yetmez.
1. Açık Hukuka Aykırılık
İşlemin hukuka aykırılığı ilk bakışta anlaşılmalıdır. Uzun inceleme gerektiren hallerde mahkeme temkinli davranır.
2. Telafisi Güç veya İmkansız Zarar
İşlem uygulanırsa sonradan giderilemeyecek bir zarar doğmalıdır. Yıkım, sınır dışı etme ve okuldan çıkarma tipik örneklerdir.
Diğer usul koşulları
- Açılmış bir iptal davası bulunmalıdır. Dava açılmadan yürütmeyi durdurma istenemez.
- İstem açıkça yapılmalıdır. Mahkeme kendiliğinden karar vermez.
- Yürütmeyi durdurma harcı yatırılmalıdır.
- Kural olarak idarenin savunması alınır veya savunma süresi beklenir.
- Mahkeme kararını gerekçeli yazmak zorundadır.
- Karar teminat karşılığında verilir. Mahkeme durumun gereğine göre teminat aramayabilir.
Parayla giderilebilecek zararlar çoğu zaman telafisi güç zarar sayılmaz. İstem yazılırken zararın neden geri döndürülemez olduğu somut biçimde anlatılmalıdır.
Yürütmeyi Durdurma İstemi Nasıl Yapılır?
- İstem dava dilekçesinin başlığına ve sonuç kısmına yazılır.
- Dilekçede ayrı bir başlık altında iki şartın gerçekleştiği açıklanır.
- Zararı gösteren belgeler eklenir.
- Harç ve posta gideri yatırılır.
- Mahkeme dosyayı öncelikle inceler.
- Karar taraflara tebliğ edilir.
İstem dava açıldıktan sonra da yapılabilir. Fakat geciken istem, zararın acil olmadığı izlenimini verir. En doğrusu istemi dava dilekçesiyle birlikte sunmaktır.
Mahkeme hangi kararları verebilir?
| Karar | Anlamı |
|---|---|
| İstemin kabulü | İşlem dava sonuna kadar uygulanmaz. |
| İstemin reddi | İşlem uygulanmaya devam eder. |
| Savunma alındıktan sonra incelenmesi | Mahkeme idarenin cevabını bekler, sonra karar verir. |
| Savunma alınıncaya kadar kabul | Acil hallerde işlem geçici olarak durdurulur. |
Son seçenek yalnızca uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde mümkündür. Yıkım kararı buna örnektir. Memur atama ve görevlendirme işlemleri kanun gereği bu grupta sayılmaz.
Yürütmeyi Durdurma Kararına İtiraz ve Kararın Uygulanması
Yürütmeyi durdurma hakkındaki karara karşı itiraz edilebilir. Süre, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gündür. İtiraz hakkı bir kez kullanılır.
İdare mahkemesi kararlarına karşı itirazı bölge idare mahkemesi inceler. Merci, dosya kendisine geldikten sonra 7 gün içinde karar verir. Bu karar kesindir.
- İdare, yürütmeyi durdurma kararını gecikmeksizin uygulamak zorundadır.
- Uygulama süresi hiçbir halde 30 günü geçemez.
- Kararı uygulamayan idareye karşı tazminat davası açılabilir.
- Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmeyi durdurma istenemez.
- İptal davası reddedilirse yürütmeyi durdurma kararı kendiliğinden kalkar.
Vergi davalarında durum farklıdır. Vergi mahkemesinde dava açmak, dava konusu verginin tahsilini kendiliğinden durdurur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir. Ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemler gibi bazı davalar doğrudan Danıştay’da açılır.
Yetkili mahkeme, işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Özel yetki kuralları bu genel kuralın önüne geçer.
- Kamu görevlileriyle ilgili davalarda görev yeri mahkemesi yetkilidir.
- İmar, kamulaştırma ve yıkım gibi taşınmaza ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
- Öğrenci işlemlerinde okulun bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
İzmir’deki bir belediyenin yıkım kararı için İzmir idare mahkemeleri yetkilidir. Kentsel dönüşüm işlemlerinde kentsel dönüşümde azınlık hakları yazımız da yol gösterir.
Dava Dilekçesinde Neler Bulunmalı?
- Tarafların ve varsa vekillerin ad, soyad, unvan ve adresleri
- Gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası
- Davanın konusu ve sebepleri
- Dayanılan deliller
- Dava konusu işlemin tebliğ tarihi
- Yürütmeyi durdurma ve duruşma istemi
- Dava konusu işlemin aslı veya örneği
Eksik dilekçe reddedilir ve 30 gün içinde yenilenmesi istenir. Bu süre yürütmeyi durdurma bekleyen biri için ciddi bir kayıptır. Dilekçe ilk seferde eksiksiz verilmelidir.
İptal Kararı Verilirse Ne Olur?
- İşlem yapıldığı tarihten itibaren geçersiz hale gelir.
- İdare kararı en geç 30 gün içinde uygular.
- İşleme bağlı diğer işlemler de dayanaksız kalır.
- Uğranılan zarar için ayrıca tazminat istenebilir.
Zararın giderilmesi tam yargı davası ile istenir. İptal ve tazminat talepleri aynı dilekçede birlikte de ileri sürülebilir.
Karara karşı 30 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İzmir’deki davalarda merci İzmir Bölge İdare Mahkemesidir. Kanunda sayılan davalarda Danıştay’a temyiz yolu da açıktır.
Sık Yapılan Hatalar
- 60 günlük süreyi tebliğ gününden başlatıp yanlış hesaplamak.
- Özel kanundaki kısa süreyi gözden kaçırmak.
- Yürütmeyi durdurma istememek veya gerekçesiz istemek.
- Telafisi güç zararı somut belgeyle göstermemek.
- Davayı yetkisiz mahkemede açmak.
- Kesin ve yürütülebilir olmayan bir yazıyı dava etmek.
- Menfaat bağını dilekçede açıklamamak.
- İdarenin sessiz kalma süresini 60 gün sanmak.
Yargı Uygulamasından Notlar
Anayasa m. 125 (Özet)
İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.
Yerleşik Uygulama: İki Şart Birlikte Aranır
Danıştay, yürütmenin durdurulması kararlarında açık hukuka aykırılığın ve telafisi güç zararın ayrı ayrı gerekçelendirilmesini arar.
Yerleşik Uygulama: İptal Kararı Geçmişe Yürür
İptal kararı işlemi tesis edildiği andan itibaren ortadan kaldırır. İdare, işlemden önceki hukuki durumu yeniden kurmakla yükümlüdür.
İdari işlemin iptali davasında süre kısadır ve yürütmeyi durdurma istemi ilk dilekçede doğru kurulmalıdır. Erken yapılan hukuki değerlendirme zararı önler.
Sık Sorulan Sorular
İdari işlemin iptali davası nedir?
Hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için idare mahkemesinde açılan davadır. İşlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenir.
Yürütmeyi durdurma isteminin şartları nelerdir?
İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zarar doğması gerekir. İki şart birlikte aranır.
İdari işlemin iptali davası kaç gün içinde açılır?
Genel süre işlemin tebliğini izleyen günden itibaren 60 gündür. İhale, acele kamulaştırma ve sınav işlemleri gibi konularda süre daha kısadır.
Dava açmak idari işlemi durdurur mu?
Hayır. Dava açılması işlemin uygulanmasını durdurmaz. İşlemin durması için mahkemenin yürütmeyi durdurma kararı vermesi gerekir.
Yürütmeyi durdurma kararı ne kadar sürede çıkar?
Kesin bir süre yoktur. Mahkeme çoğu dosyada idarenin savunmasını bekler. Bu nedenle karar genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında verilir.
Yürütmeyi durdurma kararına itiraz edilir mi?
Evet. Kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir. İtirazı bölge idare mahkemesi inceler ve kararı kesindir.
Yürütmeyi durdurma talebi reddedilirse dava kaybedilmiş mi olur?
Hayır. Ret kararı davanın esasını bağlamaz. Mahkeme yargılama sonunda işlemi yine iptal edebilir.
İdare yürütmeyi durdurma kararını uygulamazsa ne olur?
İdare kararı en geç 30 gün içinde uygulamak zorundadır. Uygulamazsa idareye karşı tazminat davası açılabilir.
İptal davası ile tam yargı davası birlikte açılır mı?
Evet. İşlem zarar doğurduysa iptal ve tazminat talepleri aynı dilekçede ileri sürülebilir.
Yazar Hakkında
Bu içerik Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından hazırlanmıştır. Dayanak olarak Anayasa m. 125, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2, 3, 7, 10, 11, 20/A, 27, 28 ve 32 kullanılmıştır. Dosyanıza özel bilgi için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Av. Melisa Ezgi Aslan, İzmir merkezli hukuk hizmetlerinin yanı sıra Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Çiğli, Gaziemir ve Karabağlar ilçelerinde idare hukuku, iptal davası ve yürütmeyi durdurma talepleri alanında müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır. İdari davalar İzmir İdare Mahkemelerinde ve İzmir Bölge İdare Mahkemesinde takip edilmektedir.