Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Süreci ve Süreleri

Ticari Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, esas itibarıyla TTK m. 5/A ile düzenlenmiş dava şartı niteliğinde bir kurumdur. Bu sistem, belirli ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılar. Konuya ilişkin temel normlar arasında şu hiyerarşi vardır: TTK m. 5/A hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğunu ve esas süreyi düzenler. 6325 sayılı Kanun m. 18/A dava şartı arabuluculuğun genel usulünü, son tutanağın dava dilekçesine eklenmesini, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin durmasını düzenler. Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği m. 19, 20, 25 ise sürecin ne zaman başlayıp sona ereceğini ve yetki itirazı gibi usul detaylarını açıklar.

Ticari Davalarda Arabuluculuk Ne Zaman Zorunlu Oldu?

Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk, TTK m. 5/A hükmüyle getirilmiştir; bu madde 6/12/2018 tarihli ve 7155 sayılı Kanun’un 20. maddesi ile Türk Ticaret Kanunu’na eklenmiştir. Bu tarihten itibaren, TTK m. 4’te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hâle gelmiştir. Bu, iş hukukunda 2018 yılında (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile) getirilen benzer zorunlu arabuluculuk sisteminin ticari alandaki karşılığıdır.

Hangi Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunludur?

TTK m. 5/A kapsamı dar değildir; fakat sınırsız da değildir. Bunların hepsinde bir ek şart vardır: uyuşmazlık ticari dava niteliğinde olmalı ve çoğu durumda konusu bir miktar para olmalıdır. Dolayısıyla her ticari uyuşmazlık değil, kanunun arabuluculuğu dava şartı saydığı ticari uyuşmazlıklar bakımından bu prosedür zorunludur; hangi davanın TTK m. 4 anlamında “ticari dava” sayılacağı önce ayrıca kontrol edilmelidir.

Ticaret Mahkemesi Davalarında Arabuluculuk Zorunlu mudur?

Evet, ancak her ticaret mahkemesi davası için değil. Ticaret mahkemesinin görev alanına giren davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık ticaret mahkemesinde görülen ama parasal nitelikte olmayan (örneğin şirket genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkarma gibi) bazı dava türlerinde dava şartı arabuluculuk aranmayabilir; bu nedenle davanın konusu ve niteliği her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Süresi Ne Kadardır?

Bu, ticari uyuşmazlıklar için özel bir süredir ve TTK m. 5/A’da düzenlenmiştir. Ticari dava olmayan genel dava şartı arabuluculukta ise 6325 sayılı Kanun m. 18/A ve Yönetmelik m. 25 kapsamında farklı bir süre sistemi (3 hafta + 1 hafta uzatma, toplam 4 hafta) uygulanır; ancak ticari davalarda esas alınacak süre TTK m. 5/A’daki 6+2 haftalık sistemdir.

Süre Neden 6 Hafta Olarak Belirlenmiştir? Uzatma Mekanizması

Kanun koyucu, ticari uyuşmazlıkların genellikle daha karmaşık, çok taraflı ve belgeye dayalı (fatura, sözleşme, ticari kayıt gibi) olması nedeniyle, iş veya tüketici uyuşmazlıklarına kıyasla daha uzun bir temel süre (6 hafta) öngörmüştür. Bu süre, tarafların ve arabulucunun dosyayı incelemesi, delilleri değerlendirmesi ve gerçek bir uzlaşma ihtimalini araması için yeterli zaman tanımayı amaçlar. Zorunlu hâllerde (örneğin tarafların ek belge sunması gerektiğinde veya görüşmelerin daha fazla zamana ihtiyaç göstermesi hâlinde) bu süre arabulucu tarafından en fazla 2 hafta uzatılabilir; bu uzatma kararını verme yetkisi arabulucudadır.

Arabuluculuk Süreci Adım Adım Nasıl İşler?

Süreç Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Sona Erer?

Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaştıkları, anlaşamadıkları veya faaliyetin nasıl sonuçlandığı son tutanak ile belgelendirilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre Üzerindeki Etkisi

Bu koruma, ticari uyuşmazlıklarda özellikle önemlidir; çünkü taraflar arabuluculuğa başvururken zaman kaybı nedeniyle hak kaybı yaşama riski büyük ölçüde önlenmiş olur. Süreç, başvuru tarihinden son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar (6 ile 8 hafta arasında sürebilecek bu dönemde) zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlemesini durdurur.

İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları: 2024’teki Önemli Değişiklik

İptal kararının ardından, kamuoyunda 9. Yargı Paketi olarak bilinen, 14 Kasım 2024 tarihli ve 32722 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7531 sayılı Kanun’un 25. maddesi ile 6325 sayılı Kanun m. 18/A yeniden düzenlenmiştir. Güncel ve 2026 itibarıyla geçerli olan kural şudur: taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa ve bu nedenle arabuluculuk faaliyeti sona ererse, katılmayan taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve karşı taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin yarısını öder (eski “tamamı” kuralı yerine artık “yarısı” kuralı geçerlidir). Bu konudaki güncel kuralın ayrıntıları ve olası istisnaları için ayrıca hazırladığımız Arabuluculuk Toplantısına Katılmama başlıklı yazımıza bakılabilir. İnternette hâlâ eski “tam sorumluluk” kuralını anlatan birçok kaynak bulunduğu için, bu ayrımın doğru bilinmesi büyük önem taşır.

Başvuru Yapılmadan Dava Açılırsa Ne Olur?

Başvuru Yapılmadan Dava Açılırsa Ne Olur?

Bu nedenle ticari davada dava açmadan önce arabuluculuğun tamamlanıp tamamlanmadığı ve son tutanağın elde bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Yetki İtirazı Nasıl Yapılır?

Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Bu nokta uygulamada çok önemlidir; yanlış büroya başvuru yetki itirazına konu olabilir. Yönetmelik m. 25’e göre: arabulucu, görevlendiren büronun yetkili olup olmadığını kendiliğinden inceleyemez. Karşı taraf en geç ilk toplantıda yetkiye ilişkin belgeleri sunarak itiraz edebilir. Bu durumda arabulucu, dosyayı derhâl ilgili sulh hukuk mahkemesine gönderilmek üzere büroya teslim eder; mahkeme harç almadan, dosya üzerinden yapacağı inceleme sonunda yetkili büroyu belirler. Yani yetki meselesi süreci tamamen düşürmez. Usuli bir itiraz hâlinde düzeltme mekanizması vardır, ancak bu süreci uzatabilir.

Ticari Arabuluculukta Anlaşma Ücreti Nasıl Belirlenir?

Dava şartı arabuluculukta ücretlendirme, Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre yapılır. Genel uygulamaya göre, dava şartı arabuluculukta belirli bir süreye kadarki görüşme ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bu süreyi aşan görüşmelerde ücret taraflarca (kural olarak eşit olarak) karşılanır. Taraflar anlaşmaya varırsa, anlaşma konusu miktara göre kademeli bir “anlaşma ücreti” hesaplanır; bu ücret genellikle taraflarca yarı yarıya ödenir, ancak taraflar kendi aralarında farklı bir paylaşım da kararlaştırabilir. Somut dosyanızdaki güncel ücret tarifesi ve hesaplama için ilgili yıla ait Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’nin kontrol edilmesi önerilir.

Anlaşamama Sonrası Dava Açma Süresi Var mı?

TTK m. 5/A ve 6325 sayılı Kanun, anlaşamama sonrasında dava açmak için ayrıca sabit bir ek süre öngörmez. Bunun yerine, yukarıda anlatıldığı gibi, arabuluculuk başvurusundan son tutanağa kadar geçen süre boyunca zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanak düzenlendikten sonra, durmuş olan zamanaşımı veya hak düşürücü süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu nedenle alacaklının, son tutanağı aldıktan sonra kalan süre içinde (bazı durumlarda bu süre çok kısa kalmış olabilir) davasını açması gerekir; sürecin başında kalan sürenin ne kadar olduğunun izlenmesi önemlidir.

Ticari Dava Şartı Arabuluculuk Dosyası Nedir?

Ticari dava şartı arabuluculuk dosyası, arabuluculuk bürosunda açılan ve başvurudan itibaren tüm süreci (görevlendirme, taraflara bildirim, toplantı tarihleri, süre uzatımları, son tutanak gibi) belgeleyen resmî dosyadır. Bu dosya, dava açılacağı zaman mahkemeye sunulacak son tutanağın ve sürecin usulüne uygun yürütüldüğünün kanıtı niteliğindedir. Dosya numarası ve büro bilgileri, ilerideki dava dilekçesinde ve olası yetki itirazlarında referans olarak kullanılır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Sık Sorulan Sorular