Aile Konutu Şerhi: Konulması ve Kaldırılması (TMK 194) – 2026
Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi, evlilik birliği devam ederken eşlerin birlikte yaşadığı konutun korunması için tapu siciline konulan ve satış/devir/rehin gibi işlemlerde diğer eşin rızası şartını üçüncü kişilere karşı görünür kılan bir şerhtir (TMK m.194).
- Amaç: Malik eşin diğer eşin rızası olmadan aile konutunu satmasını/rehin etmesini engeller
- Kim koydurur: Malik olmayan eş tek başına tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3)
- Kritik içtihat: Şerh “kurucu değil açıklayıcıdır” — şerh olmasa bile konut aile konutu ise TMK m.194 koruması uygulanır (2. HD 2024/3502 K., 2025/4653 K.)
- Belgeler: Kimlik, nüfus kayıt örneği (evlilik devam ediyor), muhtarlık/yerleşim yeri belgesi (birlikte yaşadığını kanıtlayan)
- Ücretsiz: Şerh konulması tamamen ücretsizdir
- Terkin (kaldırma): Boşanma kesinleşince veya aile konutu niteliği sona erince kaldırılır
- 6284 bağlantısı: Şiddet/tehdit halinde hâkim de 6284 kapsamında şerh konulmasına karar verebilir
Aile konutu şerhi, evli çiftlerin en pratik koruma araçlarından biridir. Malik eşin habersiz satış/ipotek yapmasını önler ve tapuda görünür koruma sağlar. Bu rehberde TMK m.194 hükümleri, şerh konulma/kaldırma usulü, Yargıtay’ın “kurucu değil açıklayıcı” içtihadı ve pratik yol haritasını sistematik biçimde aktarıyorum.
TMK m.194: Aile Konutu (Tam Metin)
Türk Medeni Kanunu Madde 194 — Aile Konutu
“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.”
“Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.“
“Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.”
TMK m.194’ün Özeti
- Malik olan eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz/devredemez, rehin veremez, ipotek tesis edemez, kira sözleşmesini feshedemez
- Malik olmayan eş, tapu müdürlüğüne başvurup aile konutu şerhi koydurabilir
- Kiralık aile konutunda sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirerek taraf olabilir
6284 Kapsamında Hâkimin Aile Konutu Şerhi Koydurması
Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun — Koruyucu Tedbir (m.4/1-c)
“Bu Kanun kapsamında korunan kişilerle ilgili olarak aşağıdaki koruyucu tedbirlerden birine, birkaçına… hâkim tarafından karar verilebilir:
c) 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunundaki şartların varlığı hâlinde ve korunan kişinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması.“
Şiddet/Tehdit Halinde Hâkim Kararıyla Şerh
6284 kapsamında koruma kararı alındığında, hâkim ayrıca aile konutu şerhi konulmasına da karar verebilir. Bu durumda tapu müdürlüğüne mahkeme kararı sunularak şerh işlenir.
Aile Konutu Şerhi “Kurucu” mu? (Yargıtay İçtihadı)
Yargıtay 2. HD’nin Yerleşik Yaklaşımı
- Şerh kurucu değil, açıklayıcıdır
- Şerh olmasa da taşınmaz aile konutu ise TMK m.194 koruması uygulanır
- Şerh, üçüncü kişilere karşı ileri sürmeyi ve tapu işlemlerinde “görünür koruma”yı güçlendirir
Yargıtay 2. HD — Şerh Kurucu Değil Açıklayıcıdır
“Tapu kaydında aile konutu şerhi bulunmasa dahi aile konutuna ilişkin olarak; eşlerden biri diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemeyecek, aile konutunu devredemeyecek ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamayacaktır… 4721 sayılı Kanun’un 194 üncü maddesinde öngörülen sınırlandırma, taşınmazın tapu kaydına aile konutu şerhi konulduğu için değil, konut aile konutu vasfı taşıdığı için getirilmiştir… aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir.”
2. HD, 2023/7378 E., 2024/3502 K.
Yargıtay 2. HD — Sınırlandırma Şerh Olduğu İçin Değil Zaten Var Olduğu İçin
“Sınırlandırma, aile konutu şerhi konulduğu için değil, zaten var olduğu için getirilmiştir. Bu sebeple, tapuya aile konutu şerhi verilmese bile o konut aile konutu özelliğini taşır… aile konutu şerhi… ‘Kurucu’ değil ‘Açıklayıcı’ şerh özelliğini taşımaktadır… Açık rıza ancak ‘Belirli olan’ bir işlem için verilebilir…”
2. HD, 2024/10646 E., 2025/4653 K.
Pratik Sonuç
Aile konutu şerhi koydurmak, özellikle “eş habersiz satmasın/ipotek koymasın” kaygısında çok önemli bir koruma refleksidir; fakat şerh yokken de TMK m.194 koruması teorik olarak vardır. Şerhin en büyük faydası, tapudaki işlem yapan memurun ve üçüncü kişinin durumu görmesidir.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
Kim Talep Edebilir?
Malik Olmayan Eş
TMK m.194/3 uyarınca malik olmayan eş, tapu müdürlüğünden tek başına şerh isteyebilir.
Malik eşin rızası gerekmez.
Malik Olan Eş
Malik olan eş de talepte bulunabilir (uygulamada mümkün).
Her iki eş birlikte de başvurabilir.
6284 Kapsamında Hâkim
Şiddet/tehdit halinde 6284 kapsamında hâkim kararıyla da şerh konulabilir (6284 m.4/1-c).
Tapuda Hangi Belgeler İstenir?
| Belge | Amaç | Nereden Alınır |
|---|---|---|
| T.C. Kimlik | Kimlik tespiti | Nüfus müdürlüğü |
| Nüfus kayıt örneği | Evliliğin devam ettiğini kanıtlar | E-Devlet / Nüfus müdürlüğü |
| Muhtarlık belgesi / Yerleşim yeri belgesi | Eşlerin birlikte o adreste yaşadığını kanıtlar (konutun “aile konutu” olduğunu gösterir) | Muhtarlık / İlgili belediye |
| Taşınmazın tapu bilgisi | Ada/parsel/bağımsız bölüm bilgisi | Tapu belgesi veya tapu müdürlüğü kayıtları |
| Destekleyici belgeler (opsiyonel) | Fatura/abonelik, site yönetimi yazısı gibi destekleyici kanıtlar | Elektrik/su faturası, site yönetimi |
Tapu Müdürlüklerinin Belge Talebi
Mevzuatta belge listesi TMK’da sayılmıyor; ancak uygulamada tapu müdürlükleri “evlilik + aile konutu niteliği” ispatı ister. İki ana ispat ekseni: (1) Evliliğin devam ettiği (nüfus kayıt örneği), (2) Konutun “aile konutu” olduğu (muhtarlık belgesi, yerleşim yeri belgesi).
Not: Tapu müdürlüklerinin belge talebi ilçeden ilçeye farklı pratik gösterebilir; ancak yukarıdaki belgeler genel kabul görmektedir.
Şerh Konulması İçin Eşin Rızası Gerekir mi?
Hayır, Tek Başına Talep Edilebilir
TMK m.194/3, malik olmayan eşe tek başına talep hakkı verir. Malik eşin rızası gerekmez. Ancak tapu müdürlüğü aile konutu niteliğini arar; bu nedenle aile konutu olduğuna dair belge/kanıt istenir.
İzmir Avukat — Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi konulması, belge hazırlığı ve terkin işlemleri konusunda İzmir’de hukuki destek alın.
Şerh Konulunca Ne Olur? (Hukuki Etkiler)
Satış/Devir/Rehin Gibi İşlemler
Tapuda Görünür Koruma
Aile konutu şerhi tapuda görünürse, tapu müdürlüğü çoğu işlemde diğer eşin açık rızasını arar.
Açık rızanın şekle tabi olmadığını, ancak açık olması gerektiğini Yargıtay vurgular.
Malik Eş Tek Başına İşlem Yapamaz
Malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan:
- Satış/devir yapamaz
- İpotek tesis edemez
- Rehin veremez
- Kira sözleşmesini feshedemez
Şerh Varken Eş Tek Başına İşlem Yaparsa
Diğer eş iptal/tapu iptal-tescil, işlem geçersizliği gibi yollara gidebilir.
Şerh, üçüncü kişinin “iyi niyet” iddiasını da zorlaştırır (çünkü tapuda şerh görünür).
Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır? (Terkin)
Şerhin Kaldırılması (Terkin) Halleri
Şerhin kaldırılması (terkin), şerhin nasıl konulduğuna, aile konutu niteliğinin devam edip etmediğine ve evlilik birliğinin durumuna göre değişir.
1. Evlilik Sona Ererse (Boşanma Kesinleşmesi)
Akademik Görüş — Evliliğin Sona Ermesiyle Şerhin Etkisi
“Kural olarak aile konutu niteliğini taşıyan taşınmaz üzerine konulan şerh, evliliğin sona ermesiyle birlikte sonlanacaktır. Ancak bazı hallerde evlilik birliğinin devamı esnasında da aile konutu şerhinin terkini gündeme gelebilir.”
Pratik Uygulama
Evlilik birliği sona erince aile konutu şerhinin dayanağı da ortadan kalkar. Uygulamada çoğu zaman boşanma kesinleşme şerhi ile terkin istenebilir.
2. Evlilik Devam Ederken Terkin
Eşlerin Artık O Konutta Yaşamaması
Eşler başka yere taşınmış, o konutta yaşamıyorsa konut “aile konutu” olmaktan çıkmış olabilir.
Yeni yerleşim/taşınma belgeleri ile terkin talep edilebilir.
Konutun Fiziksel Olarak Yok Olması
Yıkım, kamulaştırma, yangın gibi sebeplerle konut ortadan kalkmışsa şerh terkini gündeme gelir.
Aile Konutu Niteliğinin Ortadan Kalkması
Eşler başka bir taşınmazı aile konutu haline getirmişse, eski şerhin terkini istenebilir.
Terkin İçin Kim Başvurabilir?
| Şerh Nasıl Konulmuşsa | Terkin İçin Kimler Başvurabilir |
|---|---|
| Malik olmayan eşin tek başına talebiyle | Çoğu zaman şerhi koyduran eşin talebi aranır |
| İki eşin birlikte talebiyle | Her ikisinin birlikte talebi ile terkin yapılır |
| Malik olan eşin talebiyle | Malik olmayan eşin de talebi yahut muvafakati ile terkin edilebilir |
| Diğer eş rıza vermiyorsa | Mahkeme kararı ile terkin (aile konutu niteliğinin kalmadığını ispat) |
Tapu Müdürlüklerinin Uygulaması
Tapu müdürlükleri uygulamada “tek taraflı terkin”e çok sınırlı hallerde izin verir; çoğu ihtilafta mahkeme kararı istenir. Rıza sorunu varsa hukuki yardım almak önemlidir.
Mahkeme Kararı İle Terkin
Uyuşmazlık Halinde Mahkeme Yolu
Diğer eş rıza vermiyorsa ve aile konutu niteliği kalmadığı iddia ediliyorsa: “Aile konutu şerhinin terkinine karar verilmesi” istemli dava/iş (somut olaya göre) gündeme gelebilir. Hâkim, aile konutu niteliğinin devam edip etmediğine bakar.
Pratik Yol Haritası (Adım Adım)
Şerh Koydurma (En Pratik Yol)
1. Adım: Tapu müdürlüğünden randevu al (il/ilçe uygulamasına göre)
2. Adım: Belgeleri hazırla:
- Kimlik
- Nüfus kayıt örneği (evlilik devam ediyor)
- Muhtarlık belgesi/yerleşim yeri belgesi
- Taşınmazın ada/parsel/bağımsız bölüm bilgisi
3. Adım: Tapuya başvuru: “TMK m.194 gereği aile konutu şerhi” talebi
4. Adım: Şerh ücretsiz işlenir
Şerh Kaldırma (Terkin)
1. Adım: Şerhin konuluş biçimini tespit et (kim talep etmiş?)
2. Adım: Evlilik sona erdiyse: kesinleşme belgesiyle terkin talebi
3. Adım: Aile konutu niteliği sona erdiyse: yeni yerleşim/taşınma belgeleri, muhtarlık/site yazısı ile terkin talebi
4. Adım: Rıza yoksa: mahkeme yoluna gidilebilir
İzmir’de Aile Konutu Şerhi Uygulaması
İzmir tapu müdürlüklerinde aile konutu şerhi TMK m.194/3 uyarınca malik olmayan eşin tek başına talebiyle konulmaktadır. Belge listesi olarak kimlik, nüfus kayıt örneği ve muhtarlık belgesi/yerleşim yeri belgesi istenmektedir. Yargıtay 2. HD’nin “şerh kurucu değil açıklayıcıdır” içtihadı (2024/3502 K., 2025/4653 K.) İzmir pratiğinde de dikkate alınmakta; şerh olmasa bile konut aile konutu ise TMK m.194 koruması uygulanmaktadır. Terkin işlemleri evlilik sona erdikten sonra boşanma kesinleşme belgesiyle yapılmakta; evlilik devam ederken terkin için aile konutu niteliğinin ortadan kalktığını gösteren belgeler (yeni yerleşim, taşınma) veya mahkeme kararı aranmaktadır. İzmir boşanma avukatı danışmanlığında şerh konulması ve terkin işlemleri güvenle yürütülebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aile konutu şerhi ücretsiz mi?
Evet. Aile konutu şerhi konulması tamamen ücretsizdir. Tapu harç ve masrafları alınmaz. E-Devlet üzerinden veya tapu müdürlüğüne giderek ücretsiz olarak şerh koydurulabilir.
Şerh yokken ev satılabilir mi?
Konut aile konutu ise, şerh olmasa bile TMK m.194 koruması uygulanır. Yani malik eş diğer eşin açık rızası olmadan satamaz. Ancak şerh yoksa tapuda bu durum görünmez ve üçüncü kişi “iyi niyet” iddiasında bulunabilir. Bu nedenle şerh koydurarak görünür koruma sağlamak çok önemlidir.
Malik olan eş şerh koydurabilir mi?
Evet. TMK m.194/3 “malik olmayan eş” der ancak uygulamada malik olan eş de talepte bulunabilir. Her iki eş birlikte de başvurabilir. Ancak en yaygın durum malik olmayan eşin tek başına talep etmesidir.
Boşanma davası devam ederken şerh konulabilir mi?
Evet. Evlilik birliği hukuken devam ettiği sürece (boşanma kesinleşmeden) şerh konulabilir. Boşanma davası açılmış olması engel değildir. Hatta boşanma sürecinde malik eşin satış/ipotek yapmasını önlemek için şerh koydurulması önerilir.
Şerh terkin edildikten sonra tekrar konulabilir mi?
Evet. Evlilik birliği devam ediyorsa ve konut yeniden aile konutu haline gelmişse (örn. eşler aynı konuta geri dönmüşse) şerh tekrar konulabilir. Her şerh konulma/terkin ayrı bir işlemdir; geçmişte terkin edilmiş olması yeni şerh konulmasına engel değildir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Av. Melisa Ezgi Şimşek tarafından TMK m.194, 6284 m.4/1-c, Yargıtay 2. HD 2023/7378 E., 2024/3502 K. ve 2024/10646 E., 2025/4653 K. kararları esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
Yargıtay 2. HD 2024/3502 K. ve 2025/4653 K. (“kurucu değil açıklayıcı” içtihadı); 6284 m.4/1-c hükmü; TMK m.194. Son güncelleme: Nisan 2025.
Yasal Kaynaklar
4721 sayılı TMK m.194; 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.4/1-c; Yargıtay 2. HD içtihatları.
İzmir Boşanma Avukatı — Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi konulması, belge hazırlığı, terkin işlemleri ve TMK m.194 koruması konusunda İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.