Karşılıksız Çek Cezası 2026: Şikayet Süresi ve Çek Yasağı
Karşılıksız çek keşide etme (düzenleme) suçu, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı kadar adli para cezası ve çek hesabı açma/çek düzenleme yasağı ile cezalandırılır.
Cezai Yaptırımlar ve Süreç
- Adli Para Cezası: Mahkeme, her bir karşılıksız çek yaprağı için çekin karşılıksız kalan miktarı az olmamak üzere 1500 güne kadar adli para cezasına hükmeder.
- Hapis Cezasına Çevrilme: Adli para cezası süresinde ödenmediği takdirde, mahkeme tarafından doğrudan hapis cezasına çevrilir.
- Çek Yasağı: Kişi hakkında çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağı kararı verilir.
- Uzlaşma Yok: Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması bu suçta uygulanmaz.
- Banka Sorumluluğu (2026): Banka, karşılıksız her çek yaprağı için hamile en fazla 16.350 TL öder.
- Şikayet Süresi: Suçun takibi şikayete bağlıdır ve şikayet süresi çekin karşılıksız kaldığının öğrenildiği tarihten itibaren 3 aydır (toplam 1 yıllık hak düşürücü süre de dikkate alınır).
- Görevli Mahkeme: Bu suçlara bakmakla görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesidir.
Cezadan Kurtulma Yolları (Etkin Pişmanlık)
Borçlu, yargılamanın her aşamasında çek bedelini ve fer’ilerini öderse veya alacaklı şikayetinden vazgeçerse ceza düşer veya ortadan kalkar.
Bu Yazıda Neler Var
- Karşılıksız çek keşide etme suçu nedir?
- Suçun kanuni unsurları nelerdir?
- Karşılıksız çek keşide etme suçunun cezası nedir?
- 2026 güncel: banka çek yaprağı başına ne kadar ödemek zorunda?
- Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kaç yıl sürer? Ne zaman kalkar?
- Karşılıksız çek cezası ödenmezse ne olur? Hapse çevrilme
- Karşılıksız çek en fazla kaç yıl yatar?
- Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanır mı?
- Karşılıksız çek keşide etme suçundan şikayet etme süresi ne kadardır?
- Şikayeti kim yapabilir? Hamil, ciranta ve avalist
- Karşılıksız çek cezasından kurtulmanın yolu var mı? Etkin pişmanlık
- Şikayetten vazgeçme her zaman mümkün mü?
- Karşılıksız çek affı 2026 var mı?
- Görevli ve yetkili mahkeme: İcra Ceza Mahkemesi
- Suçun faili kimdir? Şirket çekinde sorumluluk
- Bankanın rolü ve sorumluluğu nedir?
- “Karşılıksızdır” işlemi nasıl yapılır? İleri tarihli çek
- Birden fazla karşılıksız çek varsa ceza nasıl uygulanır?
- Karşılıksız çek cezası infazı ve zamanaşımı
- Karşılıksız çek ile ilgili hukuki (kambiyo) takip yolları
- Şikayet dilekçesinde neler olmalı?
- Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları
- Uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar
- Sık sorulan sorular
Son güncelleme: 28 Eylül 2026. Bu yazı, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 19.12.2025 tarihli güncel metni ve Merkez Bankası’nın 2026/4 sayılı Tebliği (çek yaprağı başına banka sorumluluk tutarı) dikkate alınarak gözden geçirilmiştir.
Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu Nedir?
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 5 (İlgili Kısım)
Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.
Karşılıksız çek keşide etme suçu, çekin bankaya kanuni ibraz süresi içinde sunulmasına rağmen karşılığının hiç ya da kısmen bulunmaması ve bu nedenle çek hakkında “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi hâlinde gündeme gelen, özel kanunda düzenlenmiş bir ceza normudur. Hukuken bu suçun tam adı “karşılıksız çek” değil, “çekte karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu”dur. Bu suç, çek hamillerinin korunması, çek sistemine güvenin sağlanması ve kayıt dışı ekonomik risklerin azaltılması amacıyla kabul edilmiştir. Bu suçun önemli özelliği, klasik anlamda sadece bir ceza hukuku suçu olmaktan öte, çek sisteminin güvenilirliğini korumayı amaçlayan özel bir düzenleme olmasıdır. Bu nedenle çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gibi koruma tedbirleri ve ek yaptırımlar da öngörülmüştür.
Suçun Kanuni Unsurları Nelerdir?
1. Geçerli Bir Çekin Bulunması
Çek, TTK m. 780’de sayılan unsurları (senette “çek” ibaresi, kayıtsız ve şartsız bedel ödemesi için havale, muhatabın ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka seri numarası ve karekod) taşımalıdır.
2. Kanuni İbraz Süresi İçinde İbraz
Çek, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmalıdır. Süre içinde ibraz edilmeyen çek bakımından aynı ceza sorumluluğu doğmayabilir.
3. Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verilmesi
Bankaya ibrazda hesapta yeterli karşılık bulunmazsa veya kısmen bulunursa, banka karşılıksızdır işlemi yapar. Suçun yaptırım doğuran tarafı budur.
4. Şikâyet Koşulu
Ceza yaptırımı, hamilin şikâyeti üzerine uygulanır, savcılık kendiliğinden (re’sen) harekete geçmez.
Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçunun Cezası Nedir?
Çek Kanunu m. 5 uyarınca, suçun faili hakkında iki temel sonuç birlikte veya birlikteye yakın şekilde ortaya çıkar:
Adli Para Cezası
Her bir çek için 1500 güne kadar adli para cezası verilebilir ancak hükmedilecek para cezası karşılıksız kalan çek bedelinden az olamaz. Yani ceza miktarı, çek bedeline endekslidir.
Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı
Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına, bu yasağın önceden bulunması hâlinde ise yasağın devamına hükmeder. Yargılama sırasında da mahkeme, koruma tedbiri olarak bu yasağa resen karar verebilir.
Adli para cezası bakımından günlük miktar, sanığın ekonomik ve şahsi durumuna göre hâkim tarafından belirlenir ancak toplam ceza, karşılıksız kalan çek bedelinden az olamayacağı için pratikte ceza miktarı büyük ölçüde çek bedeline bağlıdır.
2026 Güncel: Banka Çek Yaprağı Başına Ne Kadar Ödemek Zorunda?
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 3/3 (Özet)
Muhatap banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için karşılığın hiç veya kısmen bulunmaması hâlinde kanunda belirtilen miktarı ödemekle yükümlüdür. Bu miktar, TÜİK fiyat endekslerindeki yıllık değişmeler dikkate alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır.
2026 tutarı: 29 Ocak 2026 tarihli ve 33152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkez Bankası 2026/4 sayılı Tebliği ile bankaların çek yaprağı başına ödemekle yükümlü olduğu tutar 16.350 TL olarak belirlenmiştir. Çek bedeli bu tutardan azsa banka, çek bedelini öder. Tebliğin geçici hükmü nedeniyle, eski dönemde bastırılıp hâlâ dolaşımda olan bazı çek yaprakları için farklı (14.200 TL) bir tutar uygulanabildiğinden, elinizdeki çekin baskı tarihine göre bankadan teyit almanız önerilir.
Bu tutar, hesapta hiç para olmasa bile hamilin eline geçen güvencedir. Örneğin 100.000 TL’lik bir çek hiç karşılıksızsa banka hamile 16.350 TL öder. Kalan 83.650 TL için “karşılıksızdır” işlemi yapılır. Banka bu ödemeyi geciktirirse hamile her gün için binde üç gecikme cezası öder (m. 3/7). Ödemeyi yapmayan banka görevlisi şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabilir (m. 7/5). Ceza şikâyetinin doğru kurulabilmesi için ibraz sırasında bu tutarın ödendiğinin çekin arkasına yazılması önemlidir.
Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı Kaç Yıl Sürer? Ne Zaman Kalkar?
Bu yasak, failin çek sistemine yeniden dahil olmasını engelleyen önemli bir güvenlik tedbiridir. Kanuna göre:
- Yasağa mahkeme karar verir. Yargılama sırasında da mahkeme re’sen koruma tedbiri olarak yasak koyabilir,
- Yasak yalnızca gerçek kişi hesap sahibini değil, tüzel kişi adına çek keşide edenleri ve sermaye şirketlerinde yönetim organı ile ticaret siciline tescilli şirket yetkililerini de kapsayabilir,
- Yasaklı kişi, elindeki bütün çek yapraklarını bankalara iade etmekle ve kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde henüz karşılığı tahsil edilmemiş çekleri bankaya liste hâlinde bildirmekle yükümlüdür,
- Yasaklı kişi adına yeni çek hesabı açılamaz. Yönetim organında görev yaptığı tüzel kişiye de çek defteri verilmez,
- Yasaklılık süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alınamaz ancak mevcut organ üyelikleri görev sürelerinin sonuna kadar devam eder.
Yasak ne zaman kalkar?
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 6/3
Kişi, mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her halde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra, hükmü veren mahkemeden çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasını isteyebilir.
| Durum | Yasağın Sonu |
|---|---|
| Çek bedeli faiziyle tamamen ödendi veya şikâyetten vazgeçildi | Dava düşer, yasak kaldırılır (m. 6/1-2) |
| Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya reddi | Aynı kararda yasak kaldırılır (m. 5/9) |
| Mahkûmiyet var, ödeme yapılmadı | Ceza tamamen infaz edildikten 3 yıl sonra ve her hâlde yasak tarihinden 10 yıl sonra, hükmü veren mahkemeden talep edilebilir (m. 6/3) |
Yasakken çek düzenlemenin cezası ağırdır: Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bulunan kişi buna rağmen çek düzenlerse, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (m. 7/6). Yasaklı kişi adına çek hesabı açan banka görevlisi de 3 aydan 1 yıla kadar hapisle karşılaşır (m. 7/7).
Bu tedbir, çek hukukunda yalnızca cezalandırma değil, aynı zamanda önleyici koruma işlevi görür.
Karşılıksız Çek Cezası Ödenmezse Ne Olur? Hapse Çevrilme
Çek Kanunu m. 5/11’e göre, verilen adli para cezası ödenmezse bu ceza, 5275 sayılı Kanun’un 106. maddesinin üçüncü fıkrasındaki kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir. Bu, çoğu adli para cezasında uygulanan “önce kamu hizmetinde çalıştırma” ara aşamasının burada uygulanmayacağı, doğrudan hapse geçileceği anlamına gelir. Bu hüküm, çek suçuna bağlanan yaptırımın ağırlığını açıkça gösterir.
Karşılıksız Çek En Fazla Kaç Yıl Yatar?
Bu sorunun cevabı, hükmedilen adli para cezasının gün sayısına ve bu cezanın ödenip ödenmediğine bağlıdır. Kanunda öngörülen üst sınır, her bir çek için 1500 gündür. Adli para cezası hapse çevrildiğinde, TCK’daki genel infaz hükümlerine göre gün sayısı doğrudan hapis süresine dönüşür. Bu nedenle üst sınırdan ceza alınıp tamamen ödenmezse, teorik olarak 1500 güne (kabaca 4 yıla yakın bir süreye) kadar hapis riski doğabilir. Ancak somut olayda hükmedilecek gün sayısı, çek bedeline ve mahkemenin takdirine göre değişir. Birden fazla karşılıksız çek varsa her çek için ayrı ayrı ceza belirlenip toplanabileceğinden, toplam süre daha da yüksek çıkabilir. Bu nedenle “kaç yıl yatar” sorusunun kesin cevabı, dosyadaki çek sayısına, her çekin bedeline ve mahkemenin somut takdirine göre belirlenir.
Ön Ödeme, Uzlaşma ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Uygulanır mı?
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 5/10
Birinci fıkrada tanımlanan suç nedeniyle, ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümler uygulanmaz.
Hayır. Karşılıksız çek suçunda genel ceza yargılamasında sık kullanılan bu kurumlar kanunen dışlanmıştır. Bu nedenle failin cezadan kurtulmasının tek gerçek yolu, Çek Kanunu m. 6’daki etkin pişmanlık (çek bedelinin faiziyle tam ödenmesi) veya alacaklının şikâyetten vazgeçmesidir. “Uzlaşırız, dosya kapanır” beklentisi, ödeme yapılmadan sonuç vermez.
Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçundan Şikayet Etme Süresi Ne Kadardır?
Bu konuda internette sık rastlanan bir hata vardır: bazı kaynaklar, Türk Ceza Kanunu m. 73’teki genel 6 aylık şikâyet süresinin uygulanacağını yazar. Bu doğru değildir. Çek Kanunu m. 5/1, bu suçtan doğan davaların 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 347, 349, 350, 351, 352 ve 353. maddelerindeki yargılama usulüne göre görüleceğini açıkça belirtir. Bu atıf nedeniyle şikâyet süresi de İİK m. 347‘ye göre belirlenir, genel CMK hükmüne göre değil.
2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu Madde 347
Bu bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.
Doğru ve güncel kural şudur: şikâyet süresi, çekin karşılıksız kaldığının (yani “karşılıksızdır” işleminin yapıldığının) öğrenildiği tarihten itibaren 3 aydır. Ayrıca her hâlde, fiilin işlendiği (karşılıksızdır işleminin yapıldığı) tarihten itibaren 1 yıl içinde şikâyet hakkının kullanılmış olması gerekir. Bu iki süre de hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme tarafından şikâyet hakkının kaybedildiği kendiliğinden (re’sen) dikkate alınır. Çek şikâyetinde failin kim olduğunu bilme şartı pratik önem taşımaz, çünkü keşideci (çeki düzenleyen) zaten baştan bilinen kişidir. Süre, öğrenme veya karşılıksızdır işleminin yapılma anından işlemeye başlar.
Şikâyet süresi kaçırıldıysa ne olur? Ceza şikâyeti hakkı düşer, ancak alacak hakkı düşmez. Hamil, kambiyo senetlerine özgü takip yoluyla alacağını icra yoluyla talep etmeye devam edebilir. Bu yol ceza şikâyetinden bağımsızdır (aşağıdaki hukuki takip bölümüne bakınız).
Şikayeti Kim Yapabilir? Hamil, Ciranta ve Avalist
Çek Kanunu m. 5/1 şikâyet hakkını “hamil”e tanır. Uygulamadaki tartışma, çek ciro edilmişse şikâyet hakkının kimde olduğuydu. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 10.05.2018 tarihli, 2018/3072 E., 2018/5874 K. sayılı kararında bu konuyu netleştirmiştir: şikâyet hakkı, çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamile ve “karşılıksızdır” işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran, aynı zamanda bu işlemden önce geçerli ve meşru ciranta olan kişiye aittir. Yani çek bedelini hamile ödeyip çeki geri alan ciranta da şikâyet edebilir.
Cezai sorumluluk ise hamil/ciranta/avalist zincirine değil, çek hesabı sahibine (tüzel kişide mali işlerden sorumlu yönetim organı üyesine) aittir. Ciranta ve avalist çek bedelinden hukuken (müteselsilen) sorumlu olabilir. Ancak bu, onların bu suçtan hapis cezası alacağı anlamına gelmez.
Karşılıksız Çek Cezasından Kurtulmanın Yolu Var mı? Etkin Pişmanlık
Karşılıksız Çek Cezasından Kurtulmanın Yolu Var mı? Etkin Pişmanlık
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 6
Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında, yargılama aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine, mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir.
Evet, Çek Kanunu m. 6 açık bir etkin pişmanlık düzenlemesi getirmiştir. Borçlu, yargılamanın hangi aşamasında olduğuna bakılmaksızın, karşılıksız kalan çek bedelini kanuni faiziyle birlikte tamamen öderse:
- Yargılama henüz sürüyorsa mahkeme davanın düşmesine karar verir,
- Mahkûmiyet hükmü kesinleşmişse mahkeme, hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verir. Bu durumda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da kalkar ve bu durum MERSİS ile Risk Merkezine bildirilerek ilan olunur.
Bu hüküm, fail açısından son derece önemlidir çünkü borcun tamamen kapatılması hâlinde ceza davasının sonucu köklü biçimde değişebilir.
Şikayetten Vazgeçme Her Zaman Mümkün mü?
Evet. Çek Kanunu m. 6/2 uyarınca, şikâyetten vazgeçme hâlinde de etkin pişmanlıktaki sonuçlar (davanın düşmesi veya hükmün ortadan kalkması) uygulanır. Karşılıksız çek düzenleme suçunda, diğer birçok şikâyete bağlı suçtan farklı olarak, şikâyetten vazgeçme her zaman yapılabilir ve hüküm doğurur. Yani karar verilmesinin ardından da şikâyetten vazgeçilmesi mümkündür ve bu hâlde verilen karar tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar.
Karşılıksız Çek Affı 2026 Var mı?
Bu, en çok aranan ve en çok yanlış bilinen sorulardan biridir. Kanunda bir “çek affı” düzenlemesi geçmişte yapılmıştır: 7226 sayılı Kanunla Çek Kanunu’na eklenen ve 7333 sayılı Kanunla değiştirilen Geçici Madde 5, 30.04.2021 tarihine kadar işlenen suçlardan mahkûm olanların cezalarının infazını durdurmuş, hükümlünün çek bedelinin ödenmeyen kısmının onda birini 30.06.2022’ye kadar ödemesi ve kalanı 15 eşit taksitle ödemesi hâlinde mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla kaldırılmasını öngörmüştür. Bu düzenlemenin süreleri dolmuştur.
Yazının güncellendiği tarih itibarıyla, karşılıksız çek suçunu ortadan kaldıran yürürlükte yeni bir genel af bulunduğu tespit edilmemiştir. Yalnızca Çek Kanunu’nda 19.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren son değişiklik (ileri tarihli çeklere ilişkin geçici hüküm, aşağıda anlatılmıştır) vardır. “Af çıktı” iddialarını, Resmî Gazete’de yayımlanmış bir kanun metniyle doğrulamadan dikkate almayın. Bugün cezadan kurtulmanın hukuki yolu etkin pişmanlık ve şikâyetten vazgeçmedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme: İcra Ceza Mahkemesi
Çek Kanunu m. 5’e göre bu suçtan doğan davalar İcra Ceza Mahkemesinde görülür ve İİK’nın 347, 349, 350, 351, 352 ve 353. maddelerindeki yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır. Bu, klasik ceza mahkemesi yargılamasından farklı, özel bir usuldür. Yetki bakımından şu mahkemeler devreye girebilir:
- Çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer mahkemesi,
- Çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi,
- Hesap sahibinin yerleşim yeri mahkemesi,
- Şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi.
Suçun Faili Kimdir?
Kanuna göre, çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlü kişi çek hesabı sahibidir. Hesap sahibi tüzel kişiyse, bu tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler sorumludur. Ayrıca gerçek kişinin, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak tayin etmesi mümkün değildir. Temsilci veya vekil aracılığıyla çek düzenlenmişse, hukukî ve cezai sorumluluk yine çek hesabı sahibine aittir (m. 5/3). Şirket çeklerinde, çek düzenlendikten sonra yönetimden veya ortaklıktan ayrılmak tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmayabilir. Ayrıca karekodlu çekin sisteme kaydından sonra tüzel kişinin temsilcilerinde meydana gelen değişiklik, hesap sahibi tüzel kişinin sorumluluğunu kaldırmaz (m. 3/10). Ortaklıktan ayrılma sürecinde bu risklerin nasıl yönetileceği için şirket ortaklığından çıkma ve çıkarılma davaları yazımıza bakılabilir.
Bankanın Rolü ve Sorumluluğu Nedir?
Bankanın da önemli yükümlülükleri vardır: karşılıksızdır işlemini talep üzerine yapmak, kanunen ödemekle yükümlü olduğu kısmı ödemek ve ödemeyi geciktirmemek zorundadır. Kanuna aykırı davranan banka görevlileri için de ayrı ceza yaptırımları öngörülmüştür. Örneğin talebe rağmen karşılıksızdır işlemi yapmayan veya ödemede bulunmayan banka görevlisi şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabilir. Bu, sistemin güvenilirliğinin yalnızca çek keşide eden kişiye değil, bankacılık mekanizmasına da yüklendiğini gösterir.
“Karşılıksızdır” İşlemi Nasıl Yapılır? İleri Tarihli Çek
Ceza şikâyetinin ön şartı, bankanın çek üzerinde usulüne uygun “karşılıksızdır” işlemi yapmasıdır (m. 3/4-5). Bu işlem çekin arka yüzüne ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği miktar ve karşılıksız kalan tutar yazılarak hamil ve banka yetkilisince imzalanır. Hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz. Bu nedenle işlemi imzalamamak, ceza şikâyeti ve kambiyo takibi bakımından ciddi hak kaybına yol açabilir. Bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar dahil kısmi ödemenin kabul edilmemesi hâlinde çek, üzerine ibraz tarihi ve ödememe nedeni yazılarak hamile geri verilir. Kısmi ödeme yapılmışsa çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz verilir ve icra dairelerinde ispat aracı olarak kullanılabilir.
5941 Sayılı Çek Kanunu Madde 3/8 (Özet)
Düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çekle ilgili hukukî takip yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çekle ilgili hukukî takip yapılabilmesi için, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır.
Yani ileri tarihli çek, yazılı tarihten önce bankaya götürülürse ne ceza şikâyetine ne de icra takibine dayanak olur. Kanunun Geçici Madde 3/5 hükmü, düzenleme tarihinden önce ibrazın geçersizliğini 31.12.2028 tarihine kadar sürdürmektedir. Bu tarih, 7566 sayılı Kanunla (kabul 04.12.2025, yürürlük 19.12.2025) belirlenmiştir. Çek vadesinden önce bankaya gidip “karşılıksız” işlemi beklemek yanlış bir stratejidir.
Birden Fazla Karşılıksız Çek Varsa Ceza Nasıl Uygulanır?
Ceza, “her bir çekle ilgili olarak” ayrı ayrı belirlenir. Yani birden fazla karşılıksız çek varsa, her çek için bağımsız bir adli para cezası hükmedilir ve bu cezalar toplanır. Her çek kendi bedeline göre değerlendirilir. Bu durum, toplam ceza miktarını ve olası hapis riskini önemli ölçüde artırabilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı ise, tüm çekler için genellikle tek bir yasaklama kararı şeklinde uygulanır.
Karşılıksız Çek Cezası İnfazı ve Zamanaşımı
Hükmedilen adli para cezası kesinleştiğinde infaz süreci başlar. Borçluya cezayı ödemesi için süre tanınır, ödenmezse yukarıda anlatıldığı gibi doğrudan hapse çevrilir. Zamanaşımı bakımından, Çek Kanunu m. 5’teki suç için 5237 sayılı TCK’daki genel dava ve ceza zamanaşımı süreleri uygulanır. Adli para cezası veya beş yıl ve daha az hapis öngören suçlarda TCK m. 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı 8 yıl, TCK m. 68/1-e uyarınca ceza zamanaşımı 10 yıldır. Bu nedenle, süresinde açılan bir dava makul sürede sonuçlandırılmazsa dava zamanaşımı riski teorik olarak gündeme gelebilir.
Karşılıksız Çek ile İlgili Hukuki (Kambiyo) Takip Yolları
Karşılıksız çek meselesi yalnızca bir ceza davası değildir. Aynı zamanda bir kambiyo ve takip hukuku meselesidir. Çek hamili, ceza şikâyetinin yanı sıra, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatarak alacağını tahsil etmeye çalışabilir. Bu süreçte borçlunun itirazı ve olası tazminat/para cezası yaptırımları için İtirazın İptali Davası ve İcra İnkar Tazminatı yazımızdaki kambiyo senetlerine özgü takip bölümüne bakılabilir. Alacağın tahsili sürecinde borçlunun banka hesaplarına e-haciz uygulanması da gündeme gelebilir.
Şikayet Dilekçesinde Neler Olmalı?
Karşılıksız çek şikâyet dilekçesinde genellikle şu unsurlar bulunmalıdır:
- Şikâyetçi (hamil) ve şüpheli (çek hesabı sahibi) bilgileri,
- Çekin tarihi, tutarı, banka ve şube bilgileri,
- Çekin ibraz tarihi ve “karşılıksızdır” işleminin yapıldığı tarih,
- Karşılıksız kalan tutar,
- Şikâyetin süresi içinde yapıldığını gösteren bilgiler (öğrenme tarihi),
- Çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi/aslı,
- Talep: sanığın cezalandırılması ve çek düzenleme/çek hesabı açma yasağına hükmedilmesi.
Karşılıksız Çek Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararları
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 10.05.2018, 2018/3072 E., 2018/5874 K.
Karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkının, çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamile ve “karşılıksızdır” işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran, bu işlemden önce geçerli ve meşru ciranta olan kişiye ait olduğu kabul edilmiştir. Bölge adliye mahkemeleri arasındaki uygulama farkı bu kararla giderilmiştir.
Anayasa Mahkemesi, 26.07.2017, E. 2016/191, K. 2017/131
Çek Kanunu m. 5/1’deki, adli para cezasının çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı ile faiz ve takip/yargılama gideri toplamından az olamayacağına ilişkin ibare iptal edilmiştir. Bu nedenle bugün ceza alt sınırı, yalnızca çek bedelinin karşılıksız kalan miktarıyla belirlenir. Faiz ve giderler cezanın alt sınırına eklenmez.
Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Ceza Dairesi, 30.12.2020, 2020/2053 E., 2020/3584 K.
Şirket çekinde, çek hesabı sahibi tüzel kişi hakkında da çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı tedbirinin uygulanması gerektiği, bunun gözetilmemesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilmiştir.
Kanun Hükmü: Etkin Pişmanlığın Kapsamı (m. 6)
Etkin pişmanlık hükümleri, karşılıksız kalan çek bedelinin kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari işlerde temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesini arar. Kısmi ödeme bu hükümlerin uygulanması için yeterli değildir.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Çekin TTK m. 780’deki unsurları tam mı, önce bu kontrol edilmelidir.
- İbraz süresi kaçırılmışsa ceza sorumluluğu bakımından değerlendirme değişebilir.
- Bankanın gerçekten “karşılıksızdır” işlemi yapıp yapmadığı tespit edilmelidir.
- Şikâyet süresi (3 ay/1 yıl) ve şikâyet hakkı sahibi olan kişi dikkatle belirlenmelidir.
- Borç tamamen ödenmişse Çek Kanunu m. 6’daki etkin pişmanlık hükümleri değerlendirilmelidir.
- Yasaklama kararının kapsamı ve süresi ayrıca incelenmelidir.
- Birden fazla çek varsa her çek için ayrı ceza riski hesaba katılmalıdır.
Karşılıksız çek suçunda şikayet süresinin doğru hesaplanması, etkin pişmanlık imkânının zamanında değerlendirilmesi ve çek yasağının kapsamının doğru yönetilmesi, sürecin sonucunu doğrudan belirler.
Sık Sorulan Sorular
Karşılıksız çek keşide etme suçunun cezası nedir?
Her bir çek için, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere 1500 güne kadar adli para cezası verilebilir. Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmedilir.
Karşılıksız çek keşide etme suçundan şikayet etme süresi ne kadardır?
Çekin karşılıksız kaldığının öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıldır. Bu süreler İİK m. 347’ye dayanır ve hak düşürücüdür.
Karşılıksız çek en fazla kaç yıl yatar?
Üst sınır her çek için 1500 gündür. Adli para cezası ödenmezse doğrudan hapse çevrilebilir. Birden fazla çek varsa cezalar toplanacağından süre daha da artabilir. Kesin süre dosyadaki çek sayısı ve bedellere göre değişir.
Karşılıksız çek cezasından kurtulmanın yolu var mı?
Evet, çek bedeli kanuni faiziyle birlikte tamamen ödenirse dava düşer veya kesinleşmiş hüküm tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar; ayrıca alacaklı şikâyetinden her zaman vazgeçebilir.
Karşılıksız çek keşide etme suçu Yargıtay kararları neyi gösteriyor?
Şikâyet süresinin genel CMK hükmü değil İİK m. 347’deki özel süreye tabi olduğunu ve etkin pişmanlık için çek bedelinin tam olarak ödenmesi gerektiğini göstermektedir.
Karşılıksız çek suçu nedir?
Çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulmasına rağmen karşılığının bulunmaması ve bu nedenle “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesidir.
Karşılıksız çek cezası kaç yıl olarak hesaplanır?
Ceza gün olarak belirlenir (en fazla 1500 gün). Bu süre ödenmeyip hapse çevrildiğinde gün sayısı doğrudan hapis süresine dönüşür.
Çek Kanunu karşılıksız çeki nasıl düzenler?
5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksızdır işlemini (m. 3), suç ve cezayı (m. 5), etkin pişmanlığı (m. 6) ve diğer ceza hükümlerini (m. 7) düzenler.
Karşılıksız çek cezası infazı nasıl işler?
Kesinleşen adli para cezası ödenmezse, kamuya yararlı işte çalıştırma aşaması atlanarak doğrudan hapis cezasına çevrilir. Ceza zamanaşımı TCK m. 68/1-e uyarınca 10 yıldır.
Birden fazla karşılıksız çek varsa ceza nasıl uygulanır?
Her çek için ayrı ayrı ceza belirlenir ve bu cezalar toplanır. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı genellikle tüm çekleri kapsayan tek bir kararla uygulanır.
Karşılıksız çek şikayet dilekçesi nasıl hazırlanır?
Taraf bilgileri, çekin tarihi ve tutarı, ibraz ve karşılıksızdır işlem tarihleri, öğrenme tarihi ve çekin onaylı fotokopisi eklenerek, sanığın cezalandırılması ve yasağa hükmedilmesi talebiyle hazırlanır.
Karşılıksız çek hapis cezası mı gerektirir?
Doğrudan hapis değil, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere 1500 güne kadar adli para cezası verilir. Ceza ödenmezse kamuya yararlı işte çalıştırma aşaması atlanarak doğrudan hapse çevrilir.
Karşılıksız çek affı 2026 çıktı mı?
Yazının güncellendiği tarih itibarıyla yürürlükte yeni bir genel çek affı tespit edilmemiştir. 7226 ve 7333 sayılı Kanunlarla getirilen eski düzenlemenin süreleri dolmuştur. Güncel olan yol etkin pişmanlıktır.
Karşılıksız çek yasağı kaç yıl sürer, ne zaman kalkar?
Çek bedeli faiziyle ödenirse veya şikâyetten vazgeçilirse yasak kalkar. Mahkûmiyet varsa ceza tamamen infaz edildikten 3 yıl sonra ve her hâlde yasak tarihinden 10 yıl geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden kaldırılması istenebilir.
Banka çek yaprağı başına ne kadar ödemek zorundadır?
2026 yılı için Merkez Bankası’nın 2026/4 sayılı Tebliği ile 16.350 TL’dir. Çek bedeli bu tutardan azsa banka çek bedelini öder.
Karşılıksız çekte uzlaşma veya HAGB olur mu?
Hayır, Çek Kanunu m. 5/10 uyarınca bu suçta ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz.
Ciranta karşılıksız çek şikayetinde bulunabilir mi?
Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2018/3072 E., 2018/5874 K. sayılı kararına göre, çek bedelini hamile ödeyerek çeki geri alan ve karşılıksızdır işleminden önce meşru ciranta olan kişi de şikâyet hakkına sahiptir.
Şikayet süresi geçtiyse çek alacağı ne olur?
Ceza şikâyeti hakkı düşer ama alacak hakkı düşmez. Hamil kambiyo senetlerine özgü takip yoluyla alacağını icra yoluyla talep etmeye devam edebilir.
Yasaklıyken çek düzenlemenin cezası nedir?
Hakkında çek yasağı bulunan kişi çek düzenlerse, daha ağır bir suç oluşmadıkça 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (Çek Kanunu m. 7/6).
İleri tarihli çek vadesinden önce bankaya götürülürse ne olur?
Düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çek için hukuki takip yapılamaz ve ceza şikâyetine dayanak olmaz. Bu geçersizlik 31.12.2028 tarihine kadar sürmektedir.
Yazar Hakkında
Bu içerik, Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 780, 5941 sayılı Çek Kanunu m. 3, 5, 6, 7, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 347, 349-353, Merkez Bankası 2026/4 sayılı Tebliği ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66, 68 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Karşılıksız çek keşide etme suçu ve cezai yaptırımları hakkında detaylı ve dosyanıza özel bilgi için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Av. Melisa Ezgi Aslan, İzmir merkezli hukuk hizmetlerinin yanı sıra Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Çiğli, Gaziemir ve Karabağlar ilçelerinde ceza hukuku, kambiyo senetleri ve çek suçları alanında müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır.