Yakalama ve Arama Kararlarına Karşı Hukuki Haklarınız – 2026

Yakalama Nedir, Kimler Yapabilir? (CMK 90)

Yakalama, hakim veya mahkeme kararı olmaksızın, suç şüphesi altında bulunan kişinin özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanmasıdır. Yakalama bir koruma tedbiridir; kalıcı değil, geçici niteliktedir ve amacı kişiyi gözaltına alma veya tutuklama aşamasına hazırlamaktır.

Buna göre yakalama iki şekilde yapılabilir: herkesin suçüstü halinde yapabildiği yakalama ve kolluğun gecikmesinde sakınca bulunan hallerde re’sen yaptığı yakalama. Ayrıca soruşturma veya kovuşturma aşamasında hakim, mahkeme veya savcı tarafından çıkarılan yakalama emri de ayrı bir müzekkereli yakalama türüdür.

Yakalama İşlemine Karşı Hukuki Haklarınız

Yakalama kişinin özgürlüğüne anlık ve doğrudan müdahale ettiğinden, kanun yakalama sırasında derhal bildirilmesi gereken temel haklar öngörür.

a) Yakalama sebebi ve iddia derhal bildirilmelidir

CMK m. 90 ve Anayasa m. 19 uyarınca yakalanan kişiye neden yakalandığı, hangi suç iddiasıyla işlem yapıldığı ve haklarının neler olduğu derhal, suç ayrımı gözetilmeksizin ve anlayacağı dilde bildirilmelidir.

b) Yakalama işlemi tutanağa bağlanmalıdır

Yakalamanın hangi yer ve zamanda, hangi sebeple yapıldığı kayıt altına alınır; bu tutanak sonradan yapılacak hukuka uygunluk denetimi açısından belirleyicidir.

c) Yakınlara haber verilmesi

Anayasa m. 19 ve CMK m. 90/5 ile bağlantılı yönetmelik hükümleri, yakalamanın Cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin bir yakınınıza bildirilmesini güvence altına alır.

d) Gözaltı süreleri sınırsız değildir

• Yakalama anından itibaren kural olarak 24 saat gözaltı sınırı,
• Yakalama yerine en yakın hakim veya mahkemeye gönderilmesi için 12 saatten fazla olmayan zorunlu süre,
• Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı tarafından verilebilecek, her defasında bir günü geçmemek üzere 3 güne kadar uzatma.

e) Serbest bırakılmayı isteme hakkı

Yakalama veya gözaltı işlemine karşı sizin veya bazı yakınlarınızın sulh ceza hakimine başvurarak hemen serbest bırakılmanızı isteme hakkı vardır (CMK m. 91/5). Bu hak, aşağıda ayrı bir başlıkta detaylandırılmıştır.

f) Avukat ve sorguda müdafi hakkı

Gözaltı devam ediyorsa sorguda müdafi hazır bulunur; bu, savunma hakkının temel unsurudur.

CMK 91 Gözaltı Kararına İtiraz

CMK 91 Gözaltı Kararına İtiraz: Sulh Ceza Hakimliğine Başvuru

CMK m. 91/5 uyarınca başvuru hakkına sahip kişiler şunlardır: yakalanan kişinin kendisi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ve birinci veya ikinci derecede kan hısımı (anne, baba, kardeş, nine, dede, torun). Başvurunun amacı, hemen serbest bırakılmayı sağlamaktır.

Sulh ceza hakimi ne yapar?

İncelemeyi evrak üzerinde yapar, derhal karar verir ve en geç 24 saat içinde başvuruyu sonuçlandırır. Yakalama işleminin yerinde olduğu kanısına varılırsa başvuru reddedilir; aksi halde yakalanan kişinin derhal soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilir.

Başvuru dilekçesinde neler yer almalı?

• Yakalamanın veya gözaltının tarihi ve saati,
• İşlemin hangi merci tarafından yapıldığı,
• Hukuka aykırılık nedenleri,
• Serbest bırakılma talebi.

Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hakiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında, yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamaz (CMK m. 91/6).

CMK 116 Adli Arama Kararı ve Şartları

Arama, Anayasa m. 20 ve m. 21 bakımından çok sıkı şartlara bağlıdır; hakim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emriyle yapılabilir.

CMK m. 117 uyarınca, şüphelinin yakalanabilmesi veya suç delillerinin elde edilebilmesi amacıyla üçüncü bir kişinin üstü, eşyası, konutu veya işyeri de aranabilir; ancak bunun için aranan kişinin veya delillerin o yerde bulunduğunu kabul ettirecek somut olayların varlığı gerekir.

Arama kararında hangi unsurlar açıkça yazılmalıdır? (CMK 119/2)

• Aramanın nedenini oluşturan fiil,
• Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya,
• Kararın veya emrin geçerli olacağı zaman süresi.

Belirsiz, genel veya süresiz bir arama kararı hukuki sorun doğurur ve itiraza konu edilebilir. Ayrıca CMK m. 118 uyarınca konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz; suçüstü, gecikmesinde sakınca bulunan haller ile firari bir kişinin yeniden yakalanması amacıyla yapılan aramalarda bu yasak uygulanmaz.

Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hal ve Arama Emri

Kural olarak arama, hakim kararıyla yapılır. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, Cumhuriyet savcısına ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle de arama yapılabilir. Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama ise ancak hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir (CMK m. 119/1).

Uygulamada “gecikmesinde sakınca bulunan hal” istisnai bir yetkidir; bu istisnanın kullanılabilmesi için savcıya veya yetkili amire derhal ulaşılamaması gerekir. Bu şart somut olayda gerçekleşmemişse ve buna rağmen doğrudan yazılı emirle arama yapılmışsa, bu durum aramanın hukuka aykırılığı yönünde güçlü bir itiraz nedeni oluşturur.

Arama Sırasında Haklarınız: Avukat Bulundurma ve Kitle İletişim Araçlarında El Koyma

Avukatınızın aramada hazır bulunması engellenemez

CMK m. 120/3 açıkça, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını düzenler. Bu, arama sırasındaki en önemli savunma güvencelerinden biridir; avukatın hazır bulunması, aramanın usulüne uygun yürütülüp yürütülmediğinin bağımsız bir tanık tarafından denetlenmesini sağlar.

CMK m. 120/1 uyarınca aranacak yerin sahibi veya eşyanın zilyedi de aramada hazır bulunabilir; kendisi yoksa temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, birlikte oturduğu kişi veya komşusu hazır bulundurulur. Aramaya başlamadan önce aramanın amacı hakkında bilgi verilmesi de kanuni bir zorunluluktur (CMK m. 120/2).

Kitle iletişim araçlarına yönelik arama ve el koymada ek hassasiyet

Gazete, dergi, yayın kuruluşu gibi kitle iletişim araçlarına veya bunların bulunduğu yerlere yönelik arama ve el koyma işlemleri, ifade ve basın özgürlüğü ile doğrudan bağlantılı olduğundan özellikle hassas değerlendirilir. Bu tür yerlerde yapılan aramalarda da genel arama usulü (hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan halde yazılı yetkili merci emri, arama kararının açık ve sınırlı olması, işlemin tutanağa bağlanması) aynen uygulanır; ayrıca basın veya yayın faaliyetinin orantısız şekilde engellenmemesi gözetilmelidir. Avukat bürolarında yapılacak aramalarda ise Cumhuriyet savcısının bizzat katılımı kural olup, savcının hazır bulunamadığı gecikmesinde sakınca bulunan hallerde dahi arama, yazılı yetkili merci emrine bağlıdır.

Arama sonunda belge isteme hakkı

CMK m. 121 uyarınca arama sonunda; aramanın 116 ve 117. maddelere göre yapıldığını gösteren belge, el konulan veya koruma altına alınan eşyanın listesini içeren bir defter ve şüpheyi haklı kılan bir şey elde edilmemişse bunu belirten bir belge talep edilebilir. Belge veya kağıtları inceleme yetkisi ise yalnızca Cumhuriyet savcısı ve hakime aittir (CMK m. 122); bu nedenle el konulan belgelerin keyfi biçimde incelenmesi veya kopyalanması hukuka uygun değildir.

Hukuka Aykırı Arama ve Zehirli Ağacın Meyvesi Doktrini

Ceza yargılamasının amacı maddi gerçeğe ulaşmaktır; ancak bu amaç sınırsız değildir. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller hükme esas alınamaz.

“Zehirli ağacın meyvesi de zehirlidir” (fruit of the poisonous tree) doktrini, hukuka aykırı bir arama veya el koyma sonucunda elde edilen delilin yalnızca kendisinin değil, bu delilden yola çıkılarak elde edilen ikincil (türev) delillerin de hukuka aykırı sayılacağını ifade eder. Türk hukukunda bu ilkeyi tek başına düzenleyen özel bir madde bulunmasa da, Anayasa m. 38/6 ile CMK m. 206/2-a ve m. 217/2 birlikte yorumlandığında sonuç aynıdır: hukuka aykırı bir aramadan doğan hiçbir delil, ne doğrudan ne dolaylı şekilde mahkumiyete esas alınamaz.

Bu nedenle, arama kararı yoksa, karar yazılı değilse, gerekçesiz veya belirsizse, arama kapsamı aşılmışsa, gece araması yasağı ihlal edilmişse ya da avukatın aramada hazır bulunması engellenmişse, elde edilen delilin ve bu delilden türeyen diğer delillerin dosyadan çıkarılması talep edilebilir. CMK m. 267 de hakim kararlarına ve kanunun gösterdiği hallerde mahkeme kararlarına karşı itiraz yolunu açık tutar.

PVSK 4/A: Sokakta Durdurma ve Kimlik Sorma Yetkisinin Sınırları

Arama ve yakalamadan farklı olarak, kolluğun sokakta bir kişiyi durdurup kimlik sorması ayrı bir yetkiye dayanır: Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ek madde 4/A. Bu madde, kolluğa yalnızca durdurma ve kimlik sorma yetkisi verir; arama yetkisi vermez.

Durdurma yetkisinin kullanılabilmesi için makul bir sebebin varlığı şarttır; süreklilik arz edecek, keyfi veya fiili bir durum yaratacak şekilde durdurma yapılması hukuka aykırıdır. Kolluk, durdurma sırasında kimliğini gösteren belgeyi ilgiliye göstermek zorundadır. Sadece durdurma ve kimlik sorma yetkisinin kullanılması, üst veya eşya araması yapılabileceği anlamına gelmez; detaylı bir aramaya geçilebilmesi için ayrıca CMK m. 116-117 kapsamında makul şüphe ve gerekiyorsa arama kararı/emri şarttır. Bu nedenle “durduruldum” ile “arandım” farklı hukuki rejimlere tabidir ve bu ayrımın karıştırılması, uygulamada sıkça itiraza konu olan bir hukuka aykırılık türüdür.

Yakalama ve Arama İşlemlerine İlişkin Yargıtay Kararları

CMK 141: Haksız Yakalama ve Arama Tazminat Davası

Buna göre şu hallerde devletten tazminat talep edilebilir:

• Kanuna aykırı şekilde yakalanan veya tutuklananlar,
• Kanuni gözaltı süresi içinde hakim önüne çıkarılmayanlar,
• Yakalama veya tutuklama nedenleri ve suçlamalar kendilerine açıklanmayanlar,
• Yakınlarına bildirim yapılmayanlar,
• Hakkındaki arama kararı ölçüsüz şekilde uygulananlar,
• Yakalama, adli kontrol veya tutuklama işlemine karşı başvuru imkanından yararlandırılmayanlar.

Özellikle arama kararı ölçüsüz uygulanmışsa veya yakalama/gözaltı işlemi kanuni şartlara aykırı yapılmışsa, tazminat talebi gündeme gelebilir. Tazminat davası, ilgili ağır ceza mahkemesine açılır ve talep, hukuka aykırılığın öğrenilmesinden itibaren belirli bir süre içinde ileri sürülmelidir; bu nedenle süreci bir avukatla takip etmek hak kaybını önler.

İç Hukuk Tükenirse: Anayasa Mahkemesi ve AİHM Başvurusu

Sulh ceza hakimliğine yapılan itirazlar reddedilir ve hak ihlali devam ederse, iç hukuk yollarındaki son adım Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudur.

• Anayasa Mahkemesi (AYM): kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, konut dokunulmazlığı gibi temel hak ve hürriyetlerin ihlal edildiği iddiasıyla, iç hukuk yollarının tükendiği tarihten itibaren 30 gün içinde bireysel başvuru yapılabilir.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM): Anayasa Mahkemesi sürecinin de olumsuz sonuçlanması halinde, AİHS m. 5 (kişi özgürlüğü ve güvenliği) kapsamında başvuru yolu açıktır.

Anayasa m. 19 uyarınca, hürriyeti kısıtlanan herkesin, durumu hakkında kısa sürede karar verilmesini ve kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde derhal serbest bırakılmasını sağlamak için yetkili bir yargı merciine başvurma hakkı bulunduğu unutulmamalıdır; bu hak, sulh ceza hakimliğinden başlayıp AYM ve AİHM’e kadar uzanan bütün başvuru zincirinin anayasal temelidir.

Uygulamada Nasıl Hareket Etmelisiniz?

Uygulamada Nasıl Hareket Etmelisiniz?

Sık Sorulan Sorular