Yapay Zeka ile Üretilen Eserlerin Telif Hakkı Kimin?
Tamamen yapay zeka tarafından üretilen eserlerin yasal bir sahibi veya telif hakkı yoktur, çünkü telif hakları geleneksel olarak bir insanın yaratıcı emeğine dayanır.
Mevcut Hukuki Durum
- Kamu Malı (Public Domain): Hiçbir insan müdahalesi olmadan, sadece komut verilerek sıfırdan üretilen içerikler (görsel, metin, müzik) genellikle kamu malı sayılır. Bunları herkes serbestçe kullanabilir.
- İnsan Katkısı (Orijinallik): İnsan, yapay zekayı sadece bir araç olarak kullanıp ortaya özgün bir yaratıcılık koyarsa (örneğin yapay zeka çıktısını üzerinde derinlemesine düzenleyip kendi katkısıyla birleştirirse) telif hakkı söz konusu olabilir.
- Yapay Zeka Şirketlerinin Kuralları: Araçları sunan platformlar (OpenAI, Midjourney vb.), kullanım şartları gereği çıktı haklarını kullanıcıya devredebilir; ancak bu ticari/kullanım iznidir, uluslararası anlamda hukuki “telif” sahibi olunduğu anlamına gelmez.
Bu Yazıda Neler Var
- Telif hakkının hukuki niteliği ve FSEK’teki eser tanımı
- Mevcut hukuki durum
- Yapay zeka eser sahibi olabilir mi? Üç görüş
- Türk hukukunda durum: FSEK m. 8 ve gerçek kişi şartı
- Şirket, işveren veya platform telif hakkı iddia edebilir mi?
- İnsan katkısının derecesi neden belirleyici?
- Uluslararası emsal kararlar
- AB’de durum: Yapay Zeka Yasası (AI Act)
- Yapay zeka şirketlerinin kullanım şartları: telif mi, izin mi?
- Eğitim verisi olarak telifli içerik kullanımı: NYT v. OpenAI davası
- Türkiye’de pratik sonuçlar: ne yapılmalı?
- Telif yoksa çıktı tamamen serbest midir? Diğer hukuki korumalar
- Kimler ne yapmalı? İçerik üreticileri, şirketler ve hak iddia edenler
- Ticari kullanımda dikkat edilmesi gerekenler
- Sık sorulan sorular
Telif Hakkının Hukuki Niteliği ve FSEK’teki Eser Tanımı
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Madde 1/B
Eser: Sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsullerini ifade eder.
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Madde 8
Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir.
5846 Sayılı FSEK Madde 15 ve 16 (Manevi Haklar)
Eseri, sahibinin adı veya müstear adı ile yahut adsız olarak, umuma arz etme veya yayımlama hususunda karar vermek salahiyeti münhasıran eser sahibine aittir (m. 15). Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz (m. 16).
Telif hakkı, esasen fikir ve sanat eserleri üzerindeki manevi ve mali hakları kapsar. FSEK çerçevesinde bir eserin telif korumasından yararlanabilmesi için, sahibinin “hususiyetini” (kişisel yaratıcı damgasını, orijinalliğini) taşıması gerekir. Kanun, eser sahibini “eseri meydana getiren” kişi olarak tanımlar ve bu kişinin gerçek kişi (insan) olması aranır. Bu tanımdan yola çıkıldığında, yapay zekanın hukuken “kişi” sayılamaması nedeniyle, tamamen yapay zeka tarafından üretilen bir çıktının tek başına telif korumasına konu olması mevcut hukukta mümkün görülmemektedir. Kanundaki manevi haklara ilişkin düzenlemeler (adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını menetme gibi) de kişiye bağlı ve insan merkezli bir yapı kurar; bu da yapay zekanın kendisinin eser sahibi olarak konumlandırılmasını güçleştiren ayrı bir gösterge niteliğindedir.
Mevcut Hukuki Durum
Kamu Malı (Public Domain)
Hiçbir insan müdahalesi olmadan, yalnızca kısa bir komut (prompt) verilerek sıfırdan üretilen görsel, metin veya müzik içerikleri, insan yaratıcılığı unsuru taşımadığından genellikle kamu malı sayılır ve telif korumasından yararlanamaz.
İnsan Katkısı (Orijinallik)
İnsan, yapay zekayı yalnızca bir araç olarak kullanıp çıktı üzerinde kendi yaratıcı seçimlerini, düzenlemesini ve kompozisyonunu ortaya koyarsa, bu nihai ürün üzerinde telif hakkı söz konusu olabilir.
Platform Kullanım Şartları
OpenAI, Midjourney gibi platformlar, kullanım şartları gereği çıktılar üzerindeki ticari kullanım haklarını kullanıcıya devredebilir. Ancak bu bir sözleşmesel kullanım izni/lisanstır; hukuki anlamda telif hakkı sahipliği yaratmaz.
Yapay Zeka Eser Sahibi Olabilir mi? Üç Görüş
Yapay zeka ile üretilen eserlerde telif hakkı tartışmasında öğretide üç ana görüş ortaya çıkmıştır:
- Yapay zeka eser sahibidir: Bu görüşe göre yapay zeka otonom bir üretim gerçekleştiriyorsa, ortaya çıkan eser de yapay zekaya ait olmalıdır. Ancak hukuk sistemlerinde kişilik (hak ehliyeti) yalnızca insanlara ve tüzel kişilere tanındığından bu görüş genellikle kabul görmemektedir.
- Yapay zekayı tasarlayan/programlayan kişi veya kurum sahibidir: Bu yaklaşım, yazılımı geliştiren tarafın yaratıcı girdi sunduğu varsayımıyla telif hakkını bu kişiye vermeyi savunur; ancak programcının her bir çıktı üzerinde birebir yaratıcı etkisinin bulunmaması bu görüşü zayıflatır.
- Yapay zekayı kullanan kişi sahibidir: En yaygın kabul gören görüştür; yapay zekaya girdi sağlayan, parametreleri belirleyen ve ortaya çıkan içeriği seçip değerlendiren kullanıcının, kendi yaratıcı katkısı ölçüsünde eser sahibi sayılabileceğini savunur.
Türk Hukukunda Durum: FSEK m. 8 ve Gerçek Kişi Şartı
5846 sayılı FSEK çerçevesinde eser sahibi, eseri meydana getiren gerçek kişidir. Bu nedenle, yapay zekanın tek başına ve insan müdahalesi olmaksızın ortaya koyduğu bir çıktının eser sayılması ve bu çıktı üzerinde telif hakkı doğması mevcut Türk hukukunda mümkün görülmemektedir. Buna karşılık, yapay zekayı kullanan kişinin yaratıcı müdahalesiyle ortaya çıkan ve kullanıcının hususiyetini (kişisel yaratıcı katkısını) yansıtan çıktılar için telif hakkının bu kişiye ait olması mümkün olabilir. Türkiye’de bu konuda henüz özel bir yasal düzenleme veya yerleşik bir mahkeme kararı bulunmamakla birlikte, yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşması karşısında önümüzdeki dönemde mevzuat ve içtihat alanında gelişmeler yaşanması beklenmektedir.
Şirket, İşveren veya Platform Telif Hakkı İddia Edebilir mi?
Bu soru somut duruma göre ayrıca değerlendirilir.
5846 Sayılı FSEK Madde 18 (İlgili Kısım)
Memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki hakları, aralarında aksine bir sözleşme olmadıkça, bunları çalıştıran veya tayin edenler kullanır.
İş İlişkisi İçinde Üretilen İçerikler
FSEK m. 18 uyarınca, çalışanın işini görürken meydana getirdiği eserler üzerindeki hakları, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça işveren kullanır. Ancak bu, mali hakların kullanım yetkisidir, eser sahipliğinin kendisiyle aynı şey değildir.
Tüzel Kişi / Platform Yönünden
Bir şirketin, yapay zeka tabanlı sistemle üretilen içerik üzerinde otomatik olarak “eser sahibi” sıfatı kazanacağı söylenemez. Tüzel kişi bazı hallerde hakları kullanabilir; ancak bu, eser sahibi olmanın kendisi değildir.
Sözleşmeyle Düzenleme
Taraflar arasında lisans, devir, kullanım hakkı veya hizmet sözleşmesi varsa, hakların kim tarafından kullanılacağı sözleşmeyle belirlenebilir. Ancak sözleşme yoktan telif hakkı yaratmaz; yalnızca var olan hukuki zemini düzenler.
İnsan Katkısının Derecesi Neden Belirleyici?
Bu tartışmanın kalbinde, “ne kadar insan katkısı yeterlidir” sorusu yatar. Uygulamada ve emsal kararlarda öne çıkan ölçütler şunlardır:
- Sadece kısa bir komut (prompt) yazmak: genellikle tek başına yeterli görülmez çünkü nihai çıktı üzerinde belirleyici olan büyük ölçüde yapay zeka modelidir.
- Parametreleri özenle belirlemek ve birçok çıktı arasından seçim yapmak: bazı yargı çevrelerinde (özellikle Çin’de) bu, kullanıcının “entelektüel girdisini” yansıtan bir yaratıcı katkı olarak kabul edilmiştir.
- Yapay zeka çıktısını sonradan düzenlemek, birleştirmek, üzerinde değişiklik yapmak: bu tür bir ek insan emeği, ortaya çıkan nihai ürünün telife konu olabilmesi ihtimalini güçlendirir.
Özetle, insan katkısının niteliği ve derecesi arttıkça, ortaya çıkan ürünün “sahibinin hususiyetini taşıyan” bir eser sayılma ihtimali de artar.
Uluslararası Emsal Kararlar
ABD Telif Hakkı Ofisi (USCO), 2022 – “Zarya of the Dawn” Kararı
Yapay zeka kullanılarak üretilen görselleri de içeren bir çizgi roman için yapılan telif başvurusunda, yalnızca yazarın oluşturduğu metin ve görsellerin bir araya getirilme (kompozisyon) biçimi bakımından telif koruması tanınmış; doğrudan yapay zeka tarafından oluşturulan ve yazarın özgün yaratımı olmadığı belirtilen görseller ise tescil kapsamından çıkarılmıştır.
Çin Mahkemesi, 27 Kasım 2023 – “Li v. Liu” Kararı
Davacının yapay zeka kullanarak oluşturduğu görseller üzerinde davacının telif hakkı sahibi olduğu kabul edilmiştir. Mahkeme, ilgili parametreleri ayarlayanın ve nihai görüntüyü seçenin insan olduğunu, çıktının insanın entelektüel girdisine göre üretildiğini ve onun kişiselleştirilmiş ifadesini yansıttığını gerekçe göstermiştir.
Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan ilke nettir: salt yapay zeka çıktısı korunmazken, insanın anlamlı ve kişiselleştirilmiş katkısını yansıtan çıktılar telif korumasına konu olabilmektedir. Benzer yönde kararlar Birleşik Krallık ve Avustralya’da da verilmiştir.
AB’de Durum: Yapay Zeka Yasası (AI Act)
Avrupa Birliği’nde konu, Avrupa Komisyonu’nun 2021 yılında tanıttığı Yapay Zeka Yasası (AI Act) tasarısı çerçevesinde ele alınmıştır. Tasarı, ilgili komite tarafından önerilerle Avrupa Parlamentosu’na iletilmiş ve 14 Haziran 2023 tarihinde kabul edilmiştir. Düzenleme kapsamında, üretken yapay zeka sağlayıcılarının modellerini ve eğitim verisi kaynaklarını bir kamu veri tabanına kaydettirmeleri, yapay zeka tarafından üretilen içerikleri belirgin şekilde işaretlemeleri ve eğitim verisi olarak kullanılan telif konusu içerikleri yeterli ayrıntı içeren bir özetle birlikte yayınlamaları öngörülmüştür. Türkiye’de bu alanda henüz kapsamlı bir yasalaşma çalışması bulunmamakla birlikte, AB’deki gelişmelerin zamanla Türk mevzuatına da yansıması beklenebilir.
Yapay Zeka Şirketlerinin Kullanım Şartları: Telif mi, İzin mi?
Yapay Zeka Şirketlerinin Kullanım Şartları: Telif mi, İzin mi?
OpenAI, Midjourney gibi platformlar, kullanıcılarına kullanım şartları (terms of service) çerçevesinde ürettikleri çıktılar üzerinde belirli ticari kullanım hakları tanıyabilir. Ancak bu, hukuki anlamda bir “telif hakkı devri” değil, sözleşmesel bir kullanım izni/lisanstır. Platformun size çıktı üzerinde “kullanma hakkı” vermesi, o çıktının hukuken korunan bağımsız bir “eser” haline geldiği ve sizin bunun telif hakkı sahibi olduğunuz anlamına gelmez; bu ayrım özellikle üçüncü kişilerin aynı veya benzer içeriği izinsiz kullanması halinde dava açma imkanınızı doğrudan etkiler.
Eğitim Verisi Olarak Telifli İçerik Kullanımı: NYT v. OpenAI Davası
Yapay zeka modellerinin eğitiminde başkalarına ait telifli içeriklerin izinsiz kullanılması da ayrı ve yoğun tartışılan bir konudur. ABD’de bir grup yazar, kendilerine ait eserlerin izinsiz biçimde ChatGPT ve LLaMA gibi modellerin eğitim verisi olarak ve/veya çıktı olarak kullanıcılara sunulduğu iddiasıyla ilgili şirketlere karşı toplu dava açmıştır. New York Times de kendi içeriklerinin ChatGPT ve Copilot aracılığıyla izinsiz biçimde kullanıcılara sunulduğunu ileri sürerek OpenAI ve Microsoft’a karşı dava açmıştır. Bu davalar halen derdesttir ve mahkemelerin bu konudaki tutumu, alanın gelişimi açısından belirleyici olacaktır. Google ve Microsoft gibi bazı şirketler ise, kullanıcı kendi kullanım koşullarına uygun hareket etmişse, yapay zeka çıktıları nedeniyle açılacak telif davalarında sorumluluğu üstleneceklerini açıklamıştır.
Türkiye’de Pratik Sonuçlar: Ne Yapılmalı?
| Durum | Telif Hakkı Durumu |
|---|---|
| Tek bir kısa komutla üretilen, hiç düzenlenmemiş görsel/metin | Kamu malı sayılma ihtimali yüksek; telif korumasından yararlanamaz |
| Yapay zeka çıktısının kullanıcı tarafından esaslı biçimde düzenlenmesi, birleştirilmesi, kompozisyonu | Kullanıcının katkısı ölçüsünde telif hakkı doğabilir |
| Yapay zekanın yalnızca teknik bir araç olarak kullanılması (örneğin taslak oluşturma), esas yaratıcılığın insanda olması | İnsan yaratıcılığına bağlı kısımlar korunabilir |
| Üçüncü kişiye ait telifli içeriğin yapay zekaya girdi olarak verilip türetilmesi | Ayrıca telif ihlali riski doğurabilir |
Telif Yoksa Çıktı Tamamen Serbest midir? Diğer Hukuki Korumalar
“Telif hakkı yoksa çıktı tamamen serbesttir” sonucu her zaman doğru değildir. Telif koruması bulunmasa dahi, somut olayda başka hukuki korumalar gündeme gelebilir:
- Haksız rekabet: çıktının elde edilme veya kullanılma biçimi dürüstlük kurallarına aykırıysa,
- Ticari sır: yapay zekaya girdi olarak verilen veya çıktıya yansıyan gizli iş bilgileri varsa,
- Sözleşmesel kullanım sınırları: platformun kullanım şartlarında getirilen ticari/ticari olmayan kullanım kısıtları,
- Veri tabanı hakkı: yapılandırılmış veri kümeleri söz konusuysa,
- Kişisel veri koruması: çıktıda gerçek kişilere ait veri bulunuyorsa,
- Marka veya tasarım ihlali: çıktı üçüncü kişilere ait marka veya tasarımları taklit ediyorsa,
- İçerik sağlayıcısı lehine sözleşmesel koruma: platformla kullanıcı arasındaki sözleşmede ayrıca kararlaştırılmış haller.
Bu nedenle bir çıktının telif korumasından yoksun olması, onun hukuken risksiz veya serbestçe her amaçla kullanılabilir olduğu anlamına gelmez. İçeriğin kullanım şekli başka hukuk dalları bakımından ayrıca sorumluluk doğurabilir.
Kimler Ne Yapmalı? İçerik Üreticileri, Şirketler ve Hak İddia Edenler
İçerik Üreticileri İçin
Yapay zeka ile üretilen çıktıda kendi yaratıcı katkınızı belgeleyin. Taslakları, revizyonları, düzenlemeleri ve seçim süreçlerini saklayın. Sözleşmelerde eserin kullanım hakkını açıkça yazın.
Şirketler İçin
Çalışanların yapay zeka kullanımı için iç politika belirleyin. Telif, gizlilik ve kullanım haklarını sözleşmeyle düzenleyin. Dışarıdan alınan içeriklerde lisans zincirini netleştirin.
Hak İddia Edenler İçin
Eserin kendi yaratıcı katkınızla oluştuğunu ispatlayacak delilleri hazırlayın. Yalnızca çıktının varlığını değil, oluşum sürecini (kurgu, seçim, düzenleme aşamalarını) da ortaya koyun.
Ticari Kullanımda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yapay zeka çıktılarını ticari amaçla (marka görseli, kitap kapağı, reklam materyali gibi) kullanacaksanız şu noktalara dikkat edin: çıktı üzerinde mutlaka anlamlı bir insan katkısı (düzenleme, seçim, birleştirme) bırakın ve bu süreci belgeleyin. Kullandığınız platformun kullanım şartlarını ve ticari kullanım izinlerini kontrol edin. Üçüncü kişilere ait tanınmış eser, karakter veya marka unsurlarını taklit eden çıktılardan kaçının. Eğitim verisi kaynağı belirsiz modellerin çıktılarını yüksek riskli ticari kullanımlarda (logo, marka gibi) tek başına esas almayın.
Yapay zeka destekli içerik üretiminde telif hakkı riskinin doğru değerlendirilmesi hem sizin haklarınızı korumak hem de üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmemek açısından belirleyicidir.
Sık Sorulan Sorular
ChatGPT veya Midjourney ile ürettiğim görselin telif hakkı bana mı aittir?
Sadece kısa bir komutla, ek bir düzenleme yapmadan üretilen çıktılar genellikle kamu malı sayılır ve size özel bir telif hakkı doğurmaz. Çıktı üzerinde anlamlı bir yaratıcı katkınız (düzenleme, birleştirme, kompozisyon) varsa, bu katkı ölçüsünde telif hakkından söz edilebilir.
Yapay zeka bir eserin sahibi olabilir mi?
Hayır. Türk hukukunda ve çoğu ülkede eser sahibi olabilmek için gerçek kişi (insan) olmak gerekir; yapay zekanın kendisi hukuken eser sahibi sayılmaz.
Yapay zeka platformunun kullanım şartlarında “çıktı sizindir” denmesi telif hakkı sahibi olduğum anlamına mı gelir?
Hayır, bu genellikle sözleşmesel bir kullanım izni/lisanstır. Hukuki anlamda bağımsız bir eser üzerindeki telif hakkı sahipliğiyle aynı şey değildir.
Sadece prompt yazmak eser sahibi olmak için yeterli midir?
Kural olarak yeterli görülmez; emsal kararlarda parametrelerin özenle belirlenmesi, çok sayıda çıktı arasından seçim yapılması ve çıktının sonradan düzenlenmesi gibi ek insan katkısının bulunması, telif korumasını güçlendiren unsurlar olarak değerlendirilmektedir.
Yapay zekanın eğitim verisi olarak başkasına ait telifli içerik kullanması hukuka uygun mudur?
Bu, dünya genelinde yoğun biçimde tartışılan ve dava konusu olan bir alandır. İzinsiz kullanım iddiaları ile açılan davalar (örneğin New York Times’ın OpenAI ve Microsoft’a karşı açtığı dava) henüz sonuçlanmamıştır.
Yazar Hakkında
Bu içerik, Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 1/B ve m. 8 hükümleri ile ilgili uluslararası emsal kararlar esas alınarak hazırlanmıştır. Yapay zeka ile üretilen içeriklerin telif hakkı durumu ve ticari kullanım riskleri hakkında detaylı ve projenize özel bilgi için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Av. Melisa Ezgi Aslan, İzmir merkezli hukuk hizmetlerinin yanı sıra Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Çiğli, Gaziemir ve Karabağlar ilçelerinde fikri mülkiyet hukuku, telif hakları ve bilişim hukuku alanında müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır.