Yıllık İzin Hakları ve Kullanılmayan İzin Ücreti

Yıllık Ücretli İzin Hakkı Nedir?

Yıllık ücretli izin hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 49 ve 50 ile güvence altına alınmış anayasal bir dinlenme hakkıdır. 4857 sayılı İş Kanunu m. 53-60 arasında düzenlenen bu hak, işçinin belirli bir çalışma süresini doldurması koşuluyla, ücretinden kesinti yapılmadan kullandırılan bir dinlenme hakkıdır.

Kanunun lafzından anlaşılacağı üzere bu hak, işçinin fiilen dinlendirilmesini amaçlar. Hakkın kendisi güvence altına alınmıştır, parasal karşılığı değil. Bu nedenle iş ilişkisi sürerken yıllık izin, bir ücret kalemi gibi ele alınamaz.

Çalışırken İzin Ücrete Çevrilebilir mi?

Hayır. Yıllık izin hakkı, işçinin dinlenmesi ve iş gücünü kaybetmemesi amacıyla düzenlenmiştir. Bu nedenle işçi, iş sözleşmesi devam ederken kullanmadığı izinlerin ücretini dava yoluyla dahi talep edemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, yıllık izin hakkı anayasal temeli olan bir dinlenme hakkı olup işçinin iş sözleşmesinin devamı sırasında ücrete dönüşmez ve bu haktan vazgeçilemez, işçinin iş sözleşmesinin devamı süresinde kullanmadığı yıllık izinlere ait ücreti istemesi mümkün değildir.

İşveren Erken Ödeme Yaparsa Ne Olur?

Bu, uygulamada en çok karışan noktalardan biridir. İşveren, iş ilişkisi devam ederken işçiye “izin ücreti” adı altında bir ödeme yapmışsa, bu ödeme izin sürelerini tasfiye etmez. Yani işçinin izin hakkı, ödeme yapılmış olsa dahi kullanılmamış sayılmaya devam eder.

Yargıtay kararlarında bu ödemelerin sonucu konusunda iki farklı yaklaşım görülmektedir:

• Mahsup yaklaşımı: Fesih tarihindeki son ücret üzerinden hesaplanan toplam izin ücreti alacağından, önceden yapılan ödemenin mahsup edilmesi gerektiği,
• Mahsup edilemeyeceği yaklaşımı: Yıllık dinlenme hakkının anayasal bir hak olduğu, çalışma süresi boyunca paraya çevrilmesinin (izin haklarının “satılması”) hukuka aykırı olduğu ve bu nedenle önceden yapılan ödemenin dahi mahsuba konu edilemeyeceği.

Bu nedenle işverenler açısından en güvenli yol, birikmiş izin sürelerine karşılık gelen ücreti iş sözleşmesi devam ederken ödememek; işçiyi fiilen izne çıkarmaktır. Aksi halde işveren hem tasfiye edememe hem de yaptığı ödemenin mahsup edilememesi riskiyle karşılaşabilir.

Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti Ne Zaman Doğar?

Kullanılmayan yıllık izin ücreti, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel (istenebilir) hale gelir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre, işçinin bu alacağa hak kazanması bakımından sözleşmenin hangi nedenle veya kim tarafından sona erdirildiğinin önemi yoktur: istifa, işveren feshi, haklı nedenle fesih, emeklilik, ölüm veya sözleşme süresinin dolması gibi hallerin hepsinde izin alacağı aynı şekilde doğar. Bu yönüyle yıllık izin alacağı, fesih türünden tamamen bağımsız bir işçilik alacağıdır.

Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Hesaplamanın temel esası, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki son brüt ücrettir. Geçmiş yıllarda hak kazanılan izinler için eski değil, güncel ücret esas alınır.

İş Kanunu m. 56 uyarınca, izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz; bu günler hesaplama dışında ayrıca dikkate alınır.

Kıdem tazminatına esas ücretle aynı mı?

Hayır, ikisi birbirine yakın olsa da özdeş değildir. Kıdem tazminatında “giydirilmiş ücret” (düzenli yan haklar dahil) esas alınırken, yıllık izin ücretinde temel ölçüt son brüt ücrettir. Süreklilik ve düzenlilik gösteren ödemeler (her ay düzenli ödenen satış primi gibi) hesaba dahil edilebilirken, performansa bağlı, arızi veya yılda bir kez yapılan ödemeler kural olarak dahil edilmez. Kıdem tazminatı alma şartları hakkında kapsamlı bilgi almak isterseniz yazımıza göz atabilirsiniz.

Devreden İzinler Ne Olur?

İş sözleşmesi devam ettiği sürece kullanılmayan yıllık izinler yanmaz, bir sonraki yıla devreder. Bu nedenle fesih anında işçinin geçmiş yıllardan birikmiş izin süreleri varsa, bunların tamamı ücrete dönüşür. Uygulamada en sık uyuşmazlık, devreden izin günlerinin miktarının tespitinde ortaya çıkar; bu noktada da ispat yükü işverendedir.

İzinlerin Kullandırıldığını İspat Yükü Kimde?

İzinlerin fiilen kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir. İşveren bunu şu belgelerle ispat etmelidir:

• İmzalı izin formları,
• İzin kayıt defteri,
• Personel izin çizelgeleri,
• Ücret bordroları.

Bu belgeler usulüne uygun tutulmamışsa veya mahkeme tarafından yeterli görülmezse, işçinin izinlerini kullanmadığı kabul edilir. Buna karşılık işçi, iş sözleşmesinin sona erdiğini ve izin alacağının bulunduğunu ileri sürmekle yükümlüdür.

Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti Bordroda Nasıl Gösterilir?

Kullanılmayan yıllık izin ücreti, işçinin son bordrosunda ayrı bir kalem olarak, “yıllık izin ücreti” başlığı altında brüt tutar üzerinden gösterilir. Bu brüt tutar üzerinden gelir vergisi, damga vergisi gibi yasal kesintiler yapılır ve kalan net miktar işçiye ödenir. Ücret niteliğinde bir ödeme olduğundan, diğer ücret kalemleri gibi SGK primine de tabi tutulur. Bordroda bu kalemin ayrı ve açık şekilde gösterilmesi hem işçinin alacağını doğrulaması hem de ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlaması bakımından önemlidir.

Faiz Türü ve Başlangıcı

Yıllık izin alacağı bir ücret alacağı sayıldığından, kural olarak yasal faiz uygulanır. Faizin başlangıç tarihi ise duruma göre değişir:

• İşçi fesih tarihinde ödeme talep etmiş veya ihtar göndermişse, faiz temerrüt tarihinden itibaren işler,
• Önceden bir temerrüt oluşturulmamışsa, faiz kural olarak dava tarihinden itibaren işletilir,
• Alacak sonradan ıslah yoluyla artırılmışsa, artırılan kısım için faiz genellikle ıslah tarihinden itibaren işler.

Bu nedenle dava açılmadan önce bir temerrüt ihtarı gönderilmesi, faiz kaybının önlenmesi açısından önemlidir.

Zamanaşımı

Yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin bittiği (fesih) tarihten itibaren işlemeye başlar ve 5 yıldır. İş ilişkisi devam ederken bu alacak henüz doğmadığından, zamanaşımı da o dönemde işlemez.

Dava Süreci

• Dava şartı arabuluculuk: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca yıllık izin alacağı davalarında arabulucuya başvuru zorunludur; başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.
• Görevli mahkeme: İş Mahkemesi (bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla).
• Yetkili mahkeme: işverenin yerleşim yeri veya işin fiilen yapıldığı yer mahkemesi.
• Dava türü: alacak miktarı net biliniyorsa kısmi dava, çoğunlukla ise miktar işveren kayıtlarına bağlı olduğundan belirsiz alacak davası tercih edilir; bu, zamanaşımı ve faiz yönünden işçi lehine avantaj sağlar.

Pratik Yol Haritası

Sık Sorulan Sorular