Denetimli Serbestlik Şartları Nelerdir? İhlali Halinde Ne Olur? 202
Denetimli serbestlik şartları nelerdir? İhlali halinde ne olur?
Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının belirli yükümlülükler altında toplum içinde infaz edilmesidir. Yararlanmak için hükümlünün açık cezaevinde bulunması, koşullu salıverilmesine 1 yıl (bazı özel durumlarda 2 veya 3 yıl) kalması, iyi halli olması, suç tarihinin yasaya uygun olması ve İnfaz Hakimliği kararı gereklidir.
- Süre Şartı: Kural olarak hükümlünün koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır. Ayrıca en az 5 gün olmak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin 1/10’u fiilen kurumda geçirilmelidir
- Açık Cezaevi: Kapalı cezaevindeki hükümlünün öncelikle açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkını kazanması ve açık cezaevinde bulunması şarttır
- İyi Hal: Hükümlünün infaz süresince iyi halli olması ve denetimli serbestlikten yararlanmayı talep etmesi gerekir. İyi hal İdare ve Gözlem Kurulu raporu ile belirlenir
- Özel Durumlar: 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlülerde 2 yıl; ağır hasta, engelli veya kocama halindeki hükümlülerde 3 yıla kadar süreler uygulanabilir
- İhlal Sonucu: 5 gün içinde müdürlüğe müracaat etmemek, yükümlülüklere uymamakta ısrar (1 yıl içinde 3 kez ihlal) veya yeni kasıtlı suç işlemek halinde infaz hakimi kararıyla açık cezaevine iade edilir. 2 gün içinde teslim olmayanlar hakkında TCK m.292 uyarınca hükümlünün kaçması suçundan ayrıca soruşturma açılır
Denetimli serbestlik, cezanın toplum içinde belirli yükümlülükler altında infaz edilmesini sağlayan bir infaz kurumudur. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun 105/A maddesi denetimli serbestlik uygulamasının temel dayanağıdır. Bu rehberde denetimli serbestlik şartları ve başvuru sürecini, kapalı cezaevinden açık cezaevine geçiş ve denetimli serbestlik ilişkisini, iyi hal kararı denetimli serbestlik infaz hakimliği değerlendirmesini, özel gruplar için genişletilmiş süreleri (0-6 yaş çocuklu anne, ağır hasta, engelli, kocama), denetimli serbestlikte verilen yükümlülükleri (kamuya yararlı iş, konut denetimi, bölge yasağı, seminer katılımı), denetimli serbestlik ihlali halinde cezaevine girme sürecini, denetimli serbestlik imza ihlali ve seminer ihlali cezasını, denetimli serbestlikte yeni suç işleme ve cezanın aynen infazı riskini, elektronik kelepçe uygulamasını, güncel Yargıtay kararlarını ve İzmir uygulamasını sistematik biçimde aktarıyorum. Yasal dayanak 5275 sayılı Kanun, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ve Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği’dir.
Denetimli Serbestlik Nedir?
Cezanın Toplum İçinde İnfazı Yöntemi
Denetimli serbestlik; hükümlünün dış dünyaya uyumunu sağlamak, ailesiyle bağlarını sürdürmesine imkan tanımak ve topluma yeniden kazandırmak amacıyla, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının belirli yükümlülükler altında toplum içinde infaz edilmesidir. Bu uygulama, hapis cezasının bir infaz biçimi olarak 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinde düzenlenmiştir. Hükümlü cezaevinden tahliye edilerek denetim altına alınır ve belirlenen kurallara uyduğu sürece toplum içinde kalabilir.
Denetimli Serbestlik Sadece İmza Rejimi Değildir
Denetimli serbestlik uygulamada sadece “imza atma” olarak algılansa da esasen iyileştirme, gözetim ve topluma yeniden uyum rejimidir. Denetim planı çerçevesinde kamuya yararlı iş, konut/bölge denetimi, seminerlere ve tedavi programlarına katılım, elektronik takip gibi çok yönlü yükümlülükler getirilebilir. Bu yükümlülüklere uymayan hükümlü tekrar cezaevine döner ve cezasını orada tamamlar.
İzmir Avukat – Denetimli Serbestlik ve İnfaz Hukuku
Denetimli serbestlik başvurusu, iyi hal itirazı, ihlal kararı iptali, açık cezaevine iade itirazı ve müddetname düzeltme süreçlerinde İzmir’de hukuki destek alın.
5275 Sayılı Kanun 105/A Maddesi Denetimli Serbestlik
5275 Sayılı Kanun Madde 105/A – Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak Cezanın İnfazı
“(1) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlülerin talebi halinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hakimi tarafından karar verilebilir. Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.”
“(3) a) Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan ve koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalan kadın hükümlüler, b) Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen ve koşullu salıverilmesine üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler, diğer şartları da taşımaları halinde yararlanabilirler.”
Denetimli Serbestlik Şartları ve Başvuru Süreci
Denetimli Serbestlik Şartları ve Başvuru Süreci
1. Hükümlü Statüsü
Cezası kesinleşmiş ve infaz aşamasına gelmiş olmak gerekir. Tutuklu veya tutuksuz sanıklar bu haktan yararlanamaz.
2. Açık Cezaevi / Çocuk Eğitimevi
Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmalı ya da açık cezaevine ayrılma hakkını kazanmış olmalıdır.
3. Koşullu Salıverilmeye 1 Yıl
Kural olarak koşullu salıverilme tarihine 1 yıl veya daha az süre kalmalıdır. Özel gruplarda 2 veya 3 yıla çıkabilir.
4. Cezaevinde 1/10 Süre
Koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az 1/10’unu cezaevinde geçirmiş olmalı. En az 5 gün.
5. İyi Hallilik
İdare ve Gözlem Kurulu tarafından hazırlanan değerlendirme raporu ile iyi halli olduğu tespit edilmelidir.
6. Talep Şartı
Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanmaz. Hükümlünün yazılı talebi (dilekçesi) gereklidir.
7. Suç Tarihinin Uygunluğu
Kapsam dışı bırakılan suçlardan mahkum edilmemiş olmalıdır (kasten öldürme belli halleri, cinsel suçlar, terör suçları gibi).
8. Adli Para Cezasının Hapse Çevrilmemesi
Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalar için denetimli serbestlik uygulanmaz (m.105/A-4).
Denetimli Serbestlik Başvuru Süreci
Kapalı Cezaevinden Açık Cezaevine Geçiş ve Denetimli Serbestlik
Açık Cezaevi Denetimli Serbestliğin Kapısıdır
Denetimli serbestlikten yararlanmak isteyen hükümlünün öncelikle açık cezaevine geçmiş olması ya da açık cezaevine ayrılma hakkını kazanmış olması (yer yokluğu gibi iradesi dışı nedenlerle geçememiş olsa bile) gerekir. Açık cezaevine geçiş şartları, hükümlünün suç tipine, ceza miktarına ve tutum-davranışına göre belirlenir.
| Ceza Miktarı | Açık Cezaevine Geçiş Koşulu |
|---|---|
| 3 yıl ve altı hapis cezası | Doğrudan açık cezaevinde infaza başlanır (terör, örgüt, cinsel suç ve 2. tekerrür hariç) |
| 3-10 yıl arası hapis cezası | En az 1 ay kapalıda infaz + koşullu salıverilme tarihine 7 yıl kalmış olma (04.06.2025 yönetmelik değişikliği) |
| 10 yıl üzeri (adi suçlar) | Toplam cezanın 1/10’u kapalıda + KS’ye 7 yıl kalmış olma |
| 10 yıl üzeri (katalog suçlar) | Toplam cezanın 1/10’u kapalıda + KS’ye 5 yıl kalmış olma |
İyi Hal Kararı ve Denetimli Serbestlik İnfaz Hakimliği Değerlendirmesi
İyi Hallilik: İdare ve Gözlem Kurulu Değerlendirmesi
İyi hallilik; hükümlünün ceza infaz kurumlarında bulunduğu tüm aşamalarda kurumun düzen ve güvenliğine uyup uymadığı, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığı, iyileştirme programlarına göre topluma bütünleşmeye hazır olup olmadığı, tekrar suç işleme riskinin düşük olup olmadığına ilişkin İdare ve Gözlem Kurulu tarafından yapılan değerlendirmedir.
Değerlendirme Kriterleri
- Eğitim-öğretim ve iyileştirme programları katılımı
- Sosyal ve sportif faaliyetler
- Kültür ve sanat programları
- Aldığı sertifikalar
- Kitap okuma alışkanlığı
- Diğer hükümlü/tutuklu ve dışarıyla ilişkileri
- İşlediği suçtan duyduğu pişmanlık
- Kurallara uyum ve çalışma disiplini
- Aldığı ödüller ve disiplin cezaları
İnfaz Hakimliği Karar Süreci
İdare ve Gözlem Kurulu raporu → Cumhuriyet Başsavcılığı yer İnfaz Hakimliği’ne intikal → Hakim değerlendirir → Karar tebliğ edilir.
Süre: Ortalama 15-45 gün.
İnfaz Hakimliği Sınırı
Yargıtay 1. CD 2022/8353 kararı uyarınca infaz hakimliği, ceza infaz kurumu idaresi yerine geçerek kendi başına iyi hal değerlendirmesi yapamaz. İdare ve Gözlem Kurulu raporunu esas almak zorundadır.
İtiraz Yolu
Hükümlünün İdare ve Gözlem Kurulu raporuna karşı infaz hakimliğine, infaz hakimliği kararına karşı 7 gün içinde ağır ceza mahkemesine itiraz hakkı vardır.
Özel Gruplar İçin Genişletilmiş Süreler
| Özel Durum | Süre | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural (standart hükümlü) | 1 yıl (koşullu salıverilmeye 1 yıl kala) | 5275 m.105/A-1 |
| 0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlü | 2 yıl (koşullu salıverilmeye 2 yıl kala) | 5275 m.105/A-3-a |
| Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen | 3 yıl (koşullu salıverilmeye 3 yıl kala) | 5275 m.105/A-3-b |
Sağlık Belgesi Zorunluluğu
Ağır hastalık, engellilik veya kocama halinin Adli Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan bir raporla belgelendirilmesi gerekir. Sadece hastane raporu yeterli değildir.
0-6 Yaş Çocuk Tespiti
0-6 yaş çocuğu olan anneler için çocuğun 0-6 yaş aralığında olup olmadığının tespiti, annenin cezaevine alındığı tarih değil, denetimli serbestlik yasasına başvuru tarihi (koşullu salıverilmeye 2 yıldan az sürenin kaldığı tarih) esas alınır. Başvuru tarihi itibarıyla çocuk 6 yaşını geçmişse anne bu haktan yararlanamaz (Yargıtay 19. CD 2015/3782).
Denetimli Serbestlikte Verilen Yükümlülükler
1. Kamuya Yararlı İşte Çalıştırılma
Hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen bir kamu kurumunda veya kamuya yararlı işte ücretsiz olarak çalıştırılır.
Kural: Hali hazırda çalışan hükümlüler için bu yükümlülük getirilmez.
2. Konut/Bölge Denetimi ve Gözetimi
Belirlenen bir konut veya bölgede denetim altında bulundurma. Elektronik yöntemle takip edilmiyorsa belirsiz zamanlarda denetim memurlarınca kontrol yapılır.
3. Belirlenen Yerlere Gitmeme
Suç işlemesine veya suça yönelmesine etkisi bulunan yerlere gitmekten yasaklanma. Özellikle mağdurun ve çocukların korunması amacıyla.
4. Belirlenen Programlara Katılma
Bireysel görüşmeler, grup çalışmaları, tedavi ve iyileştirme programları, meslek ve sanat edindirme kursları, seminerler, sosyal ve kültürel etkinlikler.
5. İmza Yükümlülüğü (Başvurma)
Belirlenen tarih ve saatlerde müdürlüğe, kolluğa (karakola), muhtarlığa veya belirlenen kamu görevlisine başvurma.
Yüksek riskli hükümlü: İlk 3 ay her gün, 3-6 ay arası haftada 3 gün, 6 aydan sonra haftada 2 gün.
6. Tedavi ve Rehabilitasyon (TCK 191)
TCK m.191 uyuşturucu kullanımı suçundan hüküm giyenler için tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğü zorunlu olarak eklenir.
Elektronik Kelepçe Uygulaması
Denetimli Serbestlik Yönetmeliği m.105
Denetimli serbestlik uygulanarak tahliye edilen hükümlülere elektronik kelepçe takılması mümkündür. Hükümlünün evi veya evinin çevresinde serbestçe hareket edebileceği alanlar belirlendikten sonra ayağına elektronik kelepçe takılır. Kelepçe açılırsa veya belirlenen alan dışına çıkılırsa sistem alarm verir ve bu ihlal olarak kabul edilir.
Kelepçe İhlali = Cezaevine Dönüş
Elektronik kelepçeyi açan veya belirlenen alan dışına çıkan hükümlünün denetimli serbestliği ihlal ettiği kabul edilir ve cezasını ceza infaz kurumunda infaz etmesine karar verilir. Ayrıca kelepçeye kasten zarar verme fiili TCK m.288/1 kapsamında suç oluşturabilir.
Denetimli Serbestlik İhlali Halinde Cezaevine Girme
Denetimli Serbestlik İhlali Halinde Cezaevine Girme
5275 Sayılı Kanun Madde 105/A-6
“(6) Hükümlünün; a) Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra, talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde müracaat etmemesi, b) Hakkında belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerileriyle hakkında hazırlanan denetim planına uymamakta ısrar etmesi, c) Ceza infaz kurumuna geri dönmek istemesi, halinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hakimi tarafından karar verilir.”
İhlal 1: 5 Gün İçinde Müracaat Etmeme
Hükümlü tahliye olduktan sonra 5 gün içinde belirttiği Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne müracaat etmelidir.
5 iş günü değil, takvim günü. Hafta sonu da işler.
İhlal 2: Yükümlülüklerin İhlalinde Israr
Denetim planı, seminerler, imza yükümlülüğü gibi kurallara uymamak.
Israr kriteri: Bir yıl içinde 3 kez mazeretsiz kasıtlı ihlal.
İhlal 3: Cezaevine Geri Dönme Talebi
Hükümlünün denetimli serbestlik tedbirinden vazgeçip cezasını cezaevinde çekmek istemesi.
Özel gerekçe göstermeden vazgeçebilir.
Kaydın Kapatılması Süreci
Yönetmelik m.47 uyarınca ihlal halinde kayıt kapatılarak durum Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla ilgili yargı merciine bildirilir.
İtiraz Hakkı
Dosya kapatıldığında yükümlüye tebliğ edilerek ilgili mahkemeye 7 gün içinde itiraz hakkı olduğu bildirilir.
Firar Suçu Riski
Müracaat süresinin bitiminden itibaren 2 gün içinde teslim olmayan veya iade kararına rağmen 2 gün içinde en yakın Cumhuriyet Başsavcılığı’na teslim olmayan hükümlü hakkında TCK m.292 uyarınca Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması suçundan ayrıca soruşturma başlatılır.
Denetimli Serbestlikte Geçen Süre Cezadan Mahsup Edilir
Yargıtay 8. CD 2014/6613 kararı ve 5275 m.105/A-9 yollamasıyla m.107/14 uyarınca; hükümlünün denetimli serbestlik tedbiri altında geçirdiği süreler cezasından mahsup edilir. Yani dışarıda geçirilen her gün aynen cezaevinde geçirilmiş gibi sayılır. Bu nedenle ihlal halinde geri gönderilse bile hükümlü yalnızca kalan süreyi cezaevinde tamamlar.
Denetimli Serbestlik İmza İhlali ve Seminer İhlali Cezası
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği Madde 44
“Denetimli serbestlik kararlarının infazında, yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi yükümlülüğe uymamada ısrar etme sayılır. Yükümlünün ikinci kez uyarılmasının ardından bir yıl içerisinde üçüncü ihlalin tespit edilmesi halinde dosyanın kapatılması ile ilgili süreç başlatılır.”
Üç Kez İhlal Kuralı
Kural: Uygulamada belirlenen programa/yükümlülüklere üç kez riayet edilmemesi “programa/yükümlülüklere uymamada ısrar” olarak kabul edilir.
Örnek Yargıtay senaryosu: Bir kez imza atmayan, bir kez de görüşmeye gitmeyen ve iki kez uyarılan hükümlü, bir seminere daha katılmayarak üçüncü kez yükümlülüğünü yerine getirmezse denetimli serbestliği ihlal etmiş sayılır.
SSÇ İçin Dört Kez İhlal
Suça sürüklenen çocuklar (SSÇ) ve denetimli serbestlik kararının infazına başlandığı tarihte çocuk olup infaz sürecinde 18 yaşını dolduranlar için üç uyarının ardından bir yıl içinde dördüncü ihlalin tespit edilmesi gerekir.
İmza İhlali
Denetimli serbestlikte hükümlüler en çok imza ihlali yapmaktadır. Belirlenen tarih ve saatlerde karakola, müdürlüğe veya belirtilen yere gitmemek imza ihlalidir. Üç kez tekrarlanırsa dosya kapanır.
Seminer İhlali
Bireysel görüşme, grup çalışması, seminer, meslek edindirme kursu gibi belirlenen programlara katılmama seminer ihlalidir. Diğer ihlallerle birlikte 3 kez tekrarlandığında dosya kapanır.
Mazeret Kabul Şartları
Mazeret sunulursa ihlal sayılmayabilir. Ancak mazeretin geçerli, ispatlanabilir ve haklı olması gerekir. Hastalık raporu, resmi belgeler, tanık ifadeleri destekleyici olabilir.
Cezaevine Geri Dönüş
Üç ihlal tespit edilince dosya kapatılır ve infaz hakimi kararıyla hükümlü koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık cezaevine gönderilir.
Denetimli Serbestlikte Yeni Suç İşleme ve Cezanın Aynen İnfazı
5275 Sayılı Kanun Madde 105/A-7
“Hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmış olması halinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hakimi tarafından, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilmesi halinde, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hakimi tarafından karar verilir.”
Alt Sınırı 1 Yıl ve Üstü Kasıtlı Suç Şartı
Yeni işlenen suç: (1) Kasıtlı olmalı (taksirli suç yeterli değil), (2) Alt sınırı 1 yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektirmeli, (3) Hakkında kamu davası açılmış olmalıdır. Sadece soruşturma yetmez.
İnfaz Hakimliği Takdiri
Yargıtay 1. CD 2023/6457 kararına göre “gönderilebilir” ifadesi infaz hakimliğine takdir hakkı tanır. Ancak takdirin objektif ve somut gerekçelerle kullanılması gerekir.
Beraat/Düşme = Devam
Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına devam edilir. Bu halde infaz hakiminin takdir hakkı yoktur (zorunlu).
Suçsuzluk Karinesi
Hükümlü hakkında yeni bir suç iddiası varsa mahkumiyet kesinleşene kadar denetimli serbestlikten yararlanmaya devam eder. Mahkumiyet kesinleştiğinde cezalar toplanarak ayrı bir infaz süreci başlar.
Tutuklanma Etkisi
Yeni suç nedeniyle tutuklanan hükümlünün öncelikle kesinleşmiş cezasının infazı devam eder. Tutuklulukta geçen süre koşullu salıverilme süresine eklenerek yeni denetimli serbestlik hesabı yapılabilir.
Koşullu Salıvermenin Geri Alınması
Koşullu salıverilme sonrası denetim süresi içinde hükümlü “hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç” işlerse koşullu salıvermenin geri alınmasına karar verilir. Bu durumda kalan ceza aynen cezaevinde infaz edilir.
Suçta Tekerrür ve Denetimli Serbestlik
1. Tekerrür
İlk kez tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü, koşullu salıverilme oranı 2/3 üzerinden hesaplanır ve denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilir.
2. Tekerrür
“İkinci kez tekerrür” hükümleri uygulanan hükümlünün ne koşullu salıverilme hükümlerinden ne de denetimli serbestlik tedbirinden yararlanması mümkün değildir (5275 m.108/3).
Denetimli Serbestlikten Yararlanamayan Suçlar (Kapsam Dışı)
Kapsam Dışı Suçlar
5275 sayılı Kanun’un Geçici 10. maddesinin 6. fıkrasında sayılan ve Türk Ceza Kanunu ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında istisna tutulan aşağıdaki suçlardan hüküm giyenler denetimli serbestlik tedbirinden yararlanamaz veya kısıtlı olarak yararlanabilir:
- TCK m.82 kasten öldürme suçunun bazı halleri (m.82/1-d, e, f)
- Deprem nedeniyle bina yıkımı sonucu öldürme suçları
- Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (m.102, 103, 104/2-3)
- TCK II. Kitap IV. Kısım 4-7. Bölüm suçları (devlete karşı suçlar, casusluk vb.)
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar
- Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar (2. tekerrür halleri)
Adli Para Cezasından Çevrilen Hapis
Adli para cezası ödenmediği için hapse çevrilen cezalarda hükümlü, denetimli serbestlik hükümlerinden yararlanamaz (5275 m.105/A-4). Adli para cezası mahkumiyeti; doğrudan verilmiş olsun, hapis cezasıyla birlikte verilsin veya hapis cezasından çevrilmiş olsun her halükarda ödenmelidir.
Denetimli Serbestlikte İtiraz ve Şikayet Süreci
İtiraz Konuları
- İyi hal değerlendirmesi
- Denetim planı ve raporları
- Müdürlük uyarıları
- Yükümlülüklerin niteliği
- Dosya kapatma kararı
- Açık cezaevine iade kararı
Şikayet Süresi
İşlem ve eylemleri öğrendiği tarihten itibaren 15 gün, her halde işlem/eylemin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde infaz hakimliğine şikayet edilir.
Şikayet Mercii
İnfaz Hakimliği: Müdürlük ve koruma kurulu işlemlerine karşı.
Ağır Ceza Mahkemesi: İnfaz hakimliği kararına karşı 7 gün içinde itiraz.
Şikayet Yolu
Doğrudan infaz hakimliğine dilekçe ile başvurulabileceği gibi Cumhuriyet Başsavcılığı veya denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. Aracı makamlar 3 gün içinde iletmek zorundadır.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2022/8353 E. 2022/7295 K.
“5275 sayılı Kanun’un iyi halin belirlenmesi başlıklı 89 ve 105/A maddelerinde yer alan düzenlemeler gereğince iyi halin belirlenmesinde ilgili idare ve gözlem kurulunun hükümlü hakkındaki değerlendirme raporunun dikkate alınmasında zorunluluk bulunması karşısında, İnfaz Hakimliği tarafından ceza infaz kurumu idaresi yerine geçerek iyi hal değerlendirilmesi yapılması suretiyle hükümlü hakkında denetimli serbestlik tedbirine ayrılma talebinin reddine karar verilemez.”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2025/2315 E. 2025/3752 K.
“Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına karar verilen hükümlünün, kendisine usulüne uygun şekilde tebliğ edilen karara rağmen, Ceza İnfaz Kurumundan tahliye edildikten sonra kendisine tanınan 5 günlük yasal süre içerisinde geçerli bir mazereti olmaksızın Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne müracaat etmediği kabul edilerek 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesinin 6. fıkrası gereğince hakkında verilen denetimli serbestlik kararının kaldırılarak, şartla tahliye tarihine kadar olan cezasının infazı amacıyla Açık Ceza İnfaz Kurumuna gönderilmesine karar verilmesi usul ve yasaya uygundur.”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2023/6457 E. 2024/1969 K.
“Kanunda yer alan ‘denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hakimi tarafından, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir’ ibaresi İnfaz Hakimliğine açık ceza infaz kurumuna gönderip göndermeme konusunda takdir hakkı tanındığını göstermekte ise de, İnfaz Hakimliğinin bu takdir hakkını kullanırken, takdir hakkının yerinde ve objektif olarak kullanıldığını haklı gösterecek nitelikte somut, denetlenebilir, dosya içeriğine uygun yeterli ve yasal gerekçe göstermesi gerekmektedir.”
Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2014/6613 K.
“5275 sayılı yasanın 105/A maddesinin 9. fıkrası yollamasıyla 107/14. maddesi de gözetilerek hükümlünün denetimli serbestlik tedbiri altında geçirdiği sürelerin cezasından mahsup edilmesi gerektiği cihetle itirazın kabulü gerekir.”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2021/12923 K.
“Kanunda hükümlünün denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezanın infazı usulünden sadece bir kez yararlanabileceğine dair kısıtlayıcı bir hüküm bulunmadığından, hükümlü daha önce denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasını infaz etse dahi infaza konu cezasından dolayı koşullu salıverildikten sonra başka ceza veya cezalarının infazı için tekrar Ceza İnfaz Kurumuna alındığında, bu ceza ya da cezaları yönünden 105/A maddesi uyarınca koşulları oluştuğu takdirde denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle cezanın infazı usulünden yararlanması mümkündür.”
İzmir’de Denetimli Serbestlik Uygulaması
İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğü ve İzmir İnfaz Hakimlikleri, 5275 sayılı Kanun m.105/A kapsamındaki denetimli serbestlik başvuruları, iyi hal değerlendirmeleri, açık cezaevine iade kararları ve müddetname itirazlarını yoğun bir iş yüküyle yürütmektedir. Karşıyaka, Bornova, Buca, Çiğli, Konak, Bayraklı, Gaziemir ve Narlıdere başta olmak üzere İzmir genelindeki cezaevlerinden gelen denetimli serbestlik talepleri İzmir İnfaz Hakimliği tarafından incelenmektedir. İzmir uygulamasında öne çıkan noktalar; koşullu salıverilme tarihi ile 1/10 asgari süre hesaplaması, iyi hal kararı denetimli serbestlik infaz hakimliği değerlendirmesinde İdare ve Gözlem Kurulu raporunun esas alınması, 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlüler için 2 yıl kuralı ve ağır hasta/engelli hükümlüler için 3 yıl kuralının doğru uygulanması, elektronik kelepçe takılma kriterlerinin belirlenmesi ve denetimli serbestlik imza ihlali ve seminer ihlali cezası şeklindeki sonuçların değerlendirilmesidir. İzmir’de denetimli serbestlik ihlali halinde cezaevine girme kararlarına 7 gün içinde itiraz İzmir İnfaz Hakimliği ile İzmir Ağır Ceza Mahkemesi’ne yapılmaktadır. Denetimli serbestlikte yeni suç işleme ve cezanın aynen infazı süreçlerinde ise özellikle Yargıtay 1. Ceza Dairesi 2023/6457 sayılı içtihat uyarınca infaz hakimliğinin somut ve denetlenebilir gerekçe göstermesi zorunluluğu vurgulanmaktadır. Yasal kaynak olarak 5275 sayılı Kanun ve T.C. Adalet Bakanlığı resmi sitesi referans alınmaktadır. İzmir ceza avukatı danışmanlığında denetimli serbestlik başvurusu, iyi hal itirazı, ihlal kararı iptali, açık cezaevine iade itirazı ve koşullu salıverilme süreçleri profesyonel biçimde takip edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik şartları ve başvuru süreci nasıldır?
Denetimli serbestlikten yararlanmak için 5275 sayılı Kanun m.105/A’da belirlenen 8 temel şart bulunmalıdır: (1) Cezanın kesinleşmiş olması, (2) Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunma ya da açık cezaevine ayrılma hakkının kazanılmış olması, (3) Koşullu salıverilmeye 1 yıl (özel gruplarda 2-3 yıl) kalması, (4) Koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin en az 1/10’unun (en az 5 gün) fiilen kurumda geçirilmiş olması, (5) İyi hallilik (İdare ve Gözlem Kurulu raporuyla), (6) Yazılı talep, (7) Suç tarihinin uygun mevzuata denk düşmesi, (8) Adli para cezasından çevrilme durumunun bulunmaması. Başvuru süreci: cezaevinde asgari süre → açık cezaevine geçiş → İnfaz Hakimliği’ne dilekçe → İdare ve Gözlem Kurulu raporu → İnfaz Hakimliği kararı → tahliye → 5 gün içinde Müdürlüğe müracaat → 10 gün içinde yükümlülük infazına başlama şeklinde ilerler.
Denetimli serbestlik ihlali halinde cezaevine girme nasıl gerçekleşir?
Denetimli serbestlik ihlalinde infaz hakimi kararıyla hükümlü açık ceza infaz kurumuna gönderilir. Üç ana ihlal hali vardır: (1) 5 gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’ne müracaat etmemek, (2) Yükümlülüklere veya denetim planına uymamakta ısrar etmek (bir yıl içinde 3 kez kasıtlı ihlal, SSÇ için 4 kez), (3) Cezaevine geri dönmek istemek. Süreç: müdürlük ihlali tespit eder → Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla dosya İnfaz Hakimliği’ne intikal eder → hakim kararını verir → hükümlüye tebliğ edilir → 7 gün itiraz süresi başlar → itiraz olmazsa veya reddedilirse Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yakalama yapılır. Kritik nokta: Müracaat süresinin bitiminden itibaren 2 gün içinde teslim olmayan veya iade kararına rağmen 2 gün içinde en yakın Cumhuriyet Başsavcılığı’na teslim olmayan hükümlü hakkında TCK m.292 uyarınca Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması suçundan ayrıca soruşturma başlatılır. Bu suçtan ayrıca hapis cezası alabilir.
5275 sayılı kanun 105/A maddesi denetimli serbestlik nasıl uygulanır?
5275 sayılı Kanun 105/A maddesi, hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz edilmesini düzenler. Uygulama aşamaları: (1) Hükümlü açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmalı, (2) Koşullu salıverilmeye 1 yıl veya daha az kalmalı, (3) İyi halli olmalı, (4) Cezaevinde asgari 5 gün ve toplam koşullu salıverme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin 1/10’unu fiilen geçirmiş olmalı, (5) Talep sunmalı. Örnek: 4 yıl hapis cezası alan bir hükümlü için koşullu salıverilme süresi 2 yıldır. 2 yılın 1/10’u 73 gündür. Yani hükümlü en az 73 gün cezaevinde geçirdikten ve iyi halli olduktan sonra denetimli serbestlik talebinde bulunabilir. Kabul edilirse 1 yıl önce (yani cezaevinde toplam 1 yıl geçirdikten sonra) denetimli serbestlik tedbiri ile tahliye edilir ve son 1 yıl toplum içinde yükümlülükler altında geçer.
Kapalı cezaevinden açık cezaevine geçiş ve denetimli serbestlik nasıl ilişkilendirilir?
Denetimli serbestlikten yararlanmanın ön koşulu açık cezaevine geçmiş olmak veya bu hakkı kazanmış olmaktır (yer yokluğu gibi iradesi dışı nedenlerle geçememiş olsa bile yeterli). Açık cezaevine geçiş şartları: (1) 3 yıl ve altı cezalar: doğrudan açık cezaevine alınır (terör, örgüt, cinsel suç ve 2. tekerrür hariç), (2) 3-10 yıl arası cezalar: en az 1 ay kapalıda ve koşullu salıverilme tarihine 7 yıl kalmış olma (04.06.2025 yönetmelik değişikliği), (3) 10 yıl üzeri adi suçlar: toplam cezanın 1/10’u kapalıda + KS’ye 7 yıl kalmış olma, (4) 10 yıl üzeri katalog suçlar: toplam cezanın 1/10’u kapalıda + KS’ye 5 yıl kalmış olma. İyi hallilik her durumda aranır. Açık cezaevine geçtikten sonra hükümlü koşullu salıverilmeye 1 yıl (özel gruplarda 2-3 yıl) kaldığında denetimli serbestlik talep edebilir.
İyi hal kararı denetimli serbestlik infaz hakimliği tarafından nasıl değerlendirilir?
İyi hal kararı denetimli serbestlik başvurusunun kabul edilmesi için kritik önemdedir. Yargıtay 1. CD 2022/8353 sayılı yerleşik içtihadına göre infaz hakimliği ceza infaz kurumu idaresi yerine geçerek kendi başına iyi hal değerlendirmesi yapamaz. Karar süreci: (1) Ceza infaz kurumunun yetkili servisleri (psikososyal servis, eğitim, iş uğraşı vb.) hükümlü hakkında gözlem, değerlendirme, gelişim ve risk değerlendirme raporları düzenler, (2) İdare ve Gözlem Kurulu bu raporları inceleyerek hükümlünün iyi halli olup olmadığına dair değerlendirme raporunu hazırlar, (3) Rapor 9 kriter üzerinden değerlendirir: eğitim programları, sosyal-sportif faaliyetler, kültür-sanat programları, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, ilişkiler, pişmanlık, kurallara uyum, ödül-ceza durumu, (4) Rapor infaz hakimliğine intikal eder, hakim raporu inceleyerek karar verir. Hükümlünün İdare ve Gözlem Kurulu raporuna karşı infaz hakimliğine, infaz hakimliği kararına karşı ise 7 gün içinde ağır ceza mahkemesine itiraz hakkı vardır.
Denetimli serbestlik imza ihlali ve seminer ihlali cezası nedir?
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.44 uyarınca yükümlülüğün bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi “yükümlülüğe uymamada ısrar etme” sayılır. İkinci uyarının ardından bir yıl içinde üçüncü ihlalin tespit edilmesi halinde dosya kapatma süreci başlatılır. Örnek senaryo: (1) Hükümlü belirlenen tarihte karakola imza atmaya gitmez → 1. ihlal, uyarı verilir, (2) Belirlenen seminere katılmaz → 2. ihlal, ikinci uyarı verilir, (3) Bir sonraki imza gününde de gelmez → 3. ihlal, dosya kapanır ve infaz hakimliğine sevk edilir. Suça sürüklenen çocuklar (SSÇ) için ise üç uyarının ardından dördüncü ihlal aranır. İhlal cezası: hükümlü koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilir. Ancak denetimli serbestlikte geçirilen süre cezadan mahsup edilir; dolayısıyla dışarıda geçirilen süre boşa gitmez. Mazeret sunulabilirse (hastalık raporu, doğal afet, ölüm gibi) ihlal sayılmayabilir.
Denetimli serbestlikte yeni suç işleme ve cezanın aynen infazı nasıl uygulanır?
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra hükümlünün işlediği iddia olunan ve cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı kamu davası açılmışsa, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hakimi tarafından hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilebilir (5275 m.105/A-7). Önemli nüanslar: (1) Suç kasıtlı olmalı, taksirli suç yetmez, (2) Alt sınır 1 yıl ve üstü olmalı, (3) Sadece soruşturma değil kamu davası açılmış olmalı, (4) İnfaz hakimliğinin takdir hakkı vardır ancak Yargıtay 1. CD 2023/6457 kararına göre bu takdir somut ve denetlenebilir gerekçe ile kullanılmalıdır, (5) Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi veya düşme kararı verilirse denetimli serbestlik tedbiriyle infaza devam edilir (bu halde takdir hakkı yoktur, zorunludur), (6) Yeni suç mahkumiyetinin kesinleşmesi halinde cezaların toplanması söz konusu olur ve müddetname yeniden düzenlenir. Ayrıca koşullu salıverilme sonrası denetim süresi içinde “hapis cezası gerektiren kasıtlı bir suç” işlenirse koşullu salıvermenin geri alınmasına karar verilir ve kalan ceza aynen cezaevinde infaz edilir.
Denetimli serbestlikte geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet, denetimli serbestlik tedbiri altında geçirilen süre aynen cezaevinde geçirilmiş gibi kabul edilerek cezadan mahsup edilir. Yargıtay 8. CD 2014/6613 sayılı yerleşik içtihadı; 5275 m.105/A-9 yollamasıyla m.107/14 uyarınca bu ilkeyi teyit etmiştir. Uygulama örneği: hükümlü 6 ay denetimli serbestlikte kaldıktan sonra imza ihlali nedeniyle dosya kapanır ve tekrar cezaevine gönderilirse, geçirdiği bu 6 ay koşullu salıverilme süresinden düşülür ve yalnızca kalan süre cezaevinde infaz edilir. Bu kural sadece kurallara uyulan sürelere değil, ihlal öncesindeki denetim sürelerine de uygulanır. Ayrıca denetimli serbestlik altındayken başka suçtan tutuklanan hükümlünün tutuklulukta geçirdiği süre de koşullu salıverme süresinden mahsup edilebilir. Hükümlü, tutuklulukta kaldığı süreyi mahkumiyetinden mahsup ettirebilir (TCK m.63).
Denetimli serbestlikten kaç kere yararlanılabilir?
Yargıtay 1. CD 2021/12923 sayılı içtihadına göre kanunda hükümlünün denetimli serbestlik tedbirinden sadece bir kez yararlanabileceğine dair kısıtlayıcı bir hüküm bulunmadığından, farklı ceza dosyalarında koşullar oluştuğunda birden fazla kez yararlanmak mümkündür. Ancak aynı infaz döneminde birden fazla ceza dosyası varsa toplama kararı alınır ve yeni belirlenen koşullu salıverilme tarihine göre tek denetimli serbestlik uygulaması yapılır. Yargıtay 11. CD 2014/7852 ve 10. CD 2014/467 kararlarına göre bir hükümlü aynı mahkeme kararıyla hem hapis hem adli para cezasına mahkum olsa dahi denetimli serbestlik yasasından ancak bir kez yararlanabilir. Farklı mahkemelerden alınan cezalar toplandığında da tek bir denetimli serbestlik uygulaması yapılır. Denetim süresi içinde işlenen yeni bir suçtan mahkum olan hükümlü, ilk kararla ilgili denetim süresini tamamlamış sayılırsa, yeni mahkumiyet için tekrar denetimli serbestlik başvurusu yapabilir. Ancak denetim süresi içinde kesinleşen mahkumiyet için ikinci kez 1 yıllık erken tahliye talep edilemez; ilk dönemde dışarıda geçen süre mahsup edilir.
Elektronik kelepçe hangi hükümlülere takılır?
Denetimli Serbestlik Yönetmeliği m.105 uyarınca denetimli serbestlik yasası uygulanarak tahliye edilen hükümlülere elektronik kelepçe takılabilir. Uygulanma kriterleri: (1) Hükümlünün risk ve ihtiyaç analizi sonucu yüksek riskli sınıflandırılması, (2) Suçun niteliği ve mağdurun korunması, (3) Konut/bölge denetimi yükümlülüğü verilmesi. Elektronik kelepçe hükümlünün ayağına takılır. Evinde veya belirlenen çevre alanda serbestçe hareket edebilir. Kelepçe açıldığında veya belirlenen alan dışına çıkıldığında sistem otomatik alarm verir. Alarm halinde: (a) Denetim memurları anında olay yerine yönlendirilir, (b) İhlal tespit edilirse dosya kapatılır ve hükümlü açık cezaevine gönderilir, (c) Ayrıca kelepçeye kasten zarar verme fiili TCK m.288/1 kapsamında suç oluşturabilir. Elektronik kelepçenin kaldırılması talebi haklı sebeple mümkündür (sağlık, iş, aile durumu gibi) ve infaz hakimliğine 15 gün içinde şikayet yoluyla iletilir.
Uzmanlık
Bu rehber, İzmir Barosu’na kayıtlı Avukat Melisa Ezgi Aslan tarafından 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.105/A, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu, Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği ve güncel Yargıtay Ceza Daireleri içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Güncellik
5275 sayılı Kanun m.89, m.105/A, m.107, m.108, Geçici m.6, Geçici m.10; 5402 sayılı Kanun m.5, m.18; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.15, m.44, m.45, m.47, m.72-90, m.105; TCK m.63, m.191, m.288, m.292, m.293; Açık Cezaevine Ayrılma Yönetmeliği. Son güncelleme: 2026.
Yasal Kaynaklar
5275 sayılı CGTİHK; 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu; Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği; Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri İle Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik; Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve 1., 8., 11., 19. Ceza Dairesi içtihatları; T.C. Adalet Bakanlığı uygulamaları.
İzmir Ceza Avukatı – Denetimli Serbestlik ve İnfaz Süreçleri
Denetimli serbestlik başvurusu, iyi hal itirazı, ihlal kararı iptali, açık cezaevine iade kararına itiraz, koşullu salıverilme ve müddetname düzeltme süreçlerinde İzmir’de yanınızda olmak için iletişime geçin.