Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir? Kimler Talep Edebilir?
Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin ölümü nedeniyle onun geçim desteğini kaybedenlere ödenen maddi tazminattır. Eş, çocuklar, anne baba ve ölenin fiilen baktığı diğer kişiler talep edebilir. Mirasçı olmak şart değildir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir?
- Dayanağı Türk Borçlar Kanunu m. 53 hükmüdür.
- Trafik kazası, iş kazası ve tıbbi hata gibi ölümlerde istenir.
- Tutarı aktüerya bilirkişisi hesaplar.
- Mirastan bağımsızdır, mirası reddeden de isteyebilir.
Kimler Talep Edebilir?
- Ölenin eşi
- Çocukları (kural olarak 18, 22 ve öğrenimde 25 yaşına kadar)
- Anne ve babası
- Nişanlısı ve fiilen baktığı diğer kişiler
Bu Yazıda Neler Var
- Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?
- Hangi olaylarda istenir?
- Şartları nelerdir?
- Kimler talep edebilir?
- Kimden istenir?
- Nasıl hesaplanır?
- İndirim sebepleri
- Sigortaya başvuru
- Görevli mahkeme
- Zamanaşımı
- Birlikte istenebilecek kalemler
- Miras ve SGK ile ilişkisi
- Dava süreci
- Sık yapılan hatalar
- Yargıtay uygulaması
- Sık sorulan sorular
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir?
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 53 (Özet)
Ölüm halinde uğranılan zararlar özellikle cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kayıpları ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplardır.
Bir kişi öldüğünde geride kalanlar yalnızca yakınlarını kaybetmez. O kişinin sağladığı geçim desteğini de kaybeder. Destekten yoksun kalma tazminatı bu ekonomik kaybı karşılar.
Bu bir maddi tazminattır. Amacı, geride kalanların yaşam düzeyini ölümden önceki seviyede tutmaktır. Ölüme bir başkasının hukuka aykırı davranışı sebep olmuş olmalıdır.
Tazminat miras hakkı değildir. Destek gören kişiye doğrudan ve kendi adına tanınır. Bu nedenle mirası reddeden yakınlar da bu tazminatı isteyebilir.
Hangi Ölüm Olaylarında İstenir?
Trafik Kazası
En sık görülen durumdur. Sürücü, araç sahibi ve zorunlu trafik sigortası birlikte sorumludur.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı
İşveren, iş güvenliği önlemlerini almadıysa ölen işçinin yakınlarına tazminat öder.
Hekim ve Hastane Hatası
Hatalı tedavi sonucu ölümde hekim, özel hastane veya idare sorumlu olur.
Kasten Öldürme ve Yaralama
Fail, ceza davasından bağımsız olarak tazminat ödemekle yükümlüdür.
İdarenin Kusuru
Yol kusuru, bakımsız altyapı veya kamu hastanesindeki hata nedeniyle idare sorumlu tutulur.
Diğer Kazalar
Yapı çökmesi, elektrik çarpması, ürün kaynaklı kazalar ve hayvan saldırıları da bu kapsama girer.
İş kazaları için iş kazası tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz. İdareye karşı açılacak davalar için tam yargı davası yazımız yol gösterir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatının Şartları
- Ölüm: Destek olan kişi ölmüş olmalıdır. Yaralanmada başka tazminat kalemleri gündeme gelir.
- Hukuka aykırı fiil ve sorumluluk: Ölüm, bir kişinin kusurlu davranışından veya kusursuz sorumluluk halinden doğmalıdır.
- Destek ilişkisi: Ölen kişi talep edene fiilen bakıyor veya ileride bakacak olmalıdır.
- Destek ihtiyacı: Talep eden, ölümle birlikte yaşam düzeyinde bir kayba uğramalıdır.
- İlliyet bağı: Ölüm ile sorumlunun davranışı arasında neden sonuç ilişkisi bulunmalıdır.
Desteğin nakit para olması şart değildir. Ev işlerini yapmak, çocuklara bakmak veya aile işletmesinde çalışmak da destektir. Ev hanımının ölümünde eşi ve çocukları bu nedenle tazminat isteyebilir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatını Kimler Talep Edebilir?
Belirleyici ölçüt mirasçılık değil, destek ilişkisidir. Mirasçı olmayan biri hak sahibi olabilir. Mirasçı olan biri ise destek görmüyorsa talepte bulunamaz.
| Kişi | Hak Sahipliği | Destek Süresi |
|---|---|---|
| Eş | Destek ilişkisi karine olarak kabul edilir. | Eşlerin ortak yaşam süresi boyunca. Yeniden evlenme ihtimali hesaba katılır. |
| Erkek çocuk | Karine olarak kabul edilir. | Kural olarak 18 yaşına kadar |
| Kız çocuk | Karine olarak kabul edilir. | Kural olarak 22 yaşına kadar |
| Yükseköğrenim gören çocuk | Karine olarak kabul edilir. | Kural olarak 25 yaşına kadar |
| Anne ve baba | Çocuğun ana babasına destek olacağı kabul edilir. | Ana babanın muhtemel yaşam süresi boyunca |
| Nişanlı ve birlikte yaşanan kişi | Fiili ve düzenli destek ispatlanmalıdır. | Dosyaya göre belirlenir. |
| Kardeş ve diğer yakınlar | Fiili ve düzenli destek ispatlanmalıdır. | Dosyaya göre belirlenir. |
Çocuğunu kaybeden anne baba tazminat alabilir mi?
Evet. Küçük yaşta ölen çocuk henüz çalışmıyor olsa bile hak doğar. Yargıtay, çocuğun ileride ana babasına destek olacağını varsayar. Buna farazi destek denir.
Resmi nikah olmadan birlikte yaşayanlar
Resmi evlilik şart değildir. Ölenle birlikte yaşayan ve onun geliriyle geçinen kişi, bu ilişkiyi ispatlarsa tazminat isteyebilir. Aynı durum nişanlı için de geçerlidir.
Tazminat Kimden İstenir?
| Olay | Sorumlular |
|---|---|
| Trafik kazası | Sürücü, araç işleteni, zorunlu trafik sigortası, varsa ihtiyari mali mesuliyet sigortası |
| Sigortasız veya kaçan araç | Güvence Hesabı |
| İş kazası | İşveren, asıl işveren, varsa işveren sorumluluk sigortası |
| Özel hastanede tıbbi hata | Hekim, hastane ve mesleki sorumluluk sigortası |
| Kamu hastanesi, yol ve altyapı kusuru | İlgili idare |
| Kasten veya taksirle öldürme | Fail |
2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85 (Özet)
Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa, aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olur.
Sorumlular müteselsilen borçludur. Hak sahibi tazminatın tamamını bunlardan herhangi birinden isteyebilir. Sigorta şirketi ise poliçe limitiyle sınırlı olarak öder. Limiti aşan kısım sürücü ve işletenden istenir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir? Kimler Talep Edebilir?
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Hesabı mahkemenin atadığı aktüerya bilirkişisi yapar. Tek bir formül yoktur ama bakılan veriler bellidir.
- Ölenin yaşı ve muhtemel yaşam süresi belirlenir. TRH 2010 yaşam tablosu kullanılır.
- Ölenin net geliri saptanır. Belgelenemeyen gelirde asgari ücret esas alınır.
- Çalışma çağı (aktif dönem) ve emeklilik çağı (pasif dönem) ayrılır.
- Ölenin gelirinden kendisine ayıracağı pay düşülür.
- Kalan gelir destek görenler arasında paylaştırılır.
- Her hak sahibinin destek süresi hesaplanır.
- Eş için yeniden evlenme ihtimali indirimi uygulanır.
- Kusur oranı ve mahsup edilecek ödemeler düşülür.
Pay oranları
| Aile Durumu | Paylaşım |
|---|---|
| Eş var, çocuk yok | Ölen 2 pay, eş 2 pay |
| Eş ve çocuklar | Ölen 2 pay, eş 2 pay, her çocuk 1 pay |
| Eş, çocuklar, anne ve baba | Ölen 2, eş 2, her çocuk 1, anne 1, baba 1 pay |
| Bekar, anne ve baba | Gelirin bir kısmı anne ve babaya ayrılır. |
Bir hak sahibinin destek süresi bitince payı diğerlerine dağıtılır. Örneğin çocuk 18 yaşını doldurduğunda eşin payı artar.
Basitleştirilmiş örnek: Ölen kişi 40 yaşında ve aylık net 60.000 TL kazanıyor. Geride eşi ve iki çocuğu kaldı. Gelir 6 paya bölünür. Eşe 2 pay yani aylık 20.000 TL, her çocuğa 1 pay yani 10.000 TL düşer. Bu tutarlar destek süreleriyle çarpılır ve bugünkü değere indirgenir.
Gerçek hesapta kusur, evlenme ihtimali ve SGK ödemeleri sonucu değiştirir. Bu örnek yalnızca mantığı gösterir.
Tazminatı Azaltan ve Azaltmayan Ödemeler
| Kalem | Tazminattan Düşülür mü? |
|---|---|
| Ölenin kazadaki kusuru | Evet, kusuru oranında |
| SGK’nın bağladığı gelirin rücu edilebilen kısmı | Evet |
| Sigorta şirketinin yaptığı ödeme | Evet, ödenen tutar kadar |
| Hatır taşıması | Hakim uygun bir indirim yapabilir. |
| Ferdi kaza ve hayat sigortası ödemesi | Hayır |
| Miras yoluyla geçen mallar | Kural olarak hayır |
| Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri | Hayır |
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 55 (Özet)
Destekten yoksun kalma zararları sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler tazminattan indirilemez.
Ölen kişi kazada tam kusurluysa durum karmaşıklaşır. Yakınlarının kendi araçlarının sigortasından talepte bulunup bulunamayacağı yasa değişiklikleri ve yargı kararlarıyla birkaç kez değişmiştir. Bu dosyalar ayrıca incelenmelidir.
Trafik Kazasında Sigorta Şirketine Başvuru
Trafik kazasında dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru zorunludur. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.
- Kaza tespit tutanağı, ölüm belgesi ve veraset ilamı toplanır.
- Ölenin gelirini gösteren belgeler eklenir.
- Aile nüfus kayıt örneği ve IBAN bilgisi sunulur.
- Başvuru sigorta şirketine yazılı olarak yapılır.
- Şirket 15 gün içinde cevap vermezse veya ödeme yetersizse dava veya tahkim yoluna gidilir.
Sigorta şirketinin ilk teklifi çoğu zaman gerçek zararın altındadır. İmzalanan ibraname sonradan sorun çıkarır. Yetersiz ödemeye dayanan ibra, kanundaki iki yıllık süre içinde iptal ettirilebilir.
Dava yerine Sigorta Tahkim Komisyonuna da başvurulabilir. Bu yol genellikle daha hızlıdır. Manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır ve sürücü ile işletenden istenir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
| Davalı ve Olay | Görevli Mahkeme | Arabuluculuk |
|---|---|---|
| Sürücü ve araç sahibi | Asliye hukuk mahkemesi | Zorunlu değil |
| Sigorta şirketi | Asliye ticaret mahkemesi | Dava şartı |
| İşveren (iş kazası) | İş mahkemesi | Zorunlu değil |
| İdare | İdare mahkemesi | Uygulanmaz, idareye başvuru yapılır. |
| Özel hastane ve hekim | Tüketici mahkemesi | Dava şartı |
Trafik kazalarında yetki geniştir. Dava kazanın olduğu yerde, sigorta şirketinin merkez veya şubesinin bulunduğu yerde ya da zarar görenin yerleşim yerinde açılabilir. İzmir’de oturan hak sahibi davasını İzmir mahkemelerinde açabilir.
Yol kusuruna dayanan talepler için karayolları ve belediye kusuru nedeniyle tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.
Zamanaşımı Süreleri
| Olay | Süre |
|---|---|
| Haksız fiil (genel kural) | Zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl |
| Ölümlü trafik kazası | Ceza zamanaşımı uygulanır. Çoğu dosyada bu süre 15 yıldır. |
| İş kazası | Olay tarihinden itibaren 10 yıl |
| İdareye karşı tam yargı davası | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 5 yıl içinde idareye başvuru |
Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Yine de beklemek doğru değildir. Zaman geçtikçe tanık ve kayıt bulmak zorlaşır.
Birlikte İstenebilecek Diğer Tazminatlar
- Cenaze giderleri: Defin, nakil ve tören masrafları istenir.
- Tedavi giderleri: Ölüm hemen gerçekleşmediyse hastane masrafları talep edilir.
- Manevi tazminat: Ölenin yakınları duydukları acı için ayrıca tazminat ister.
- Faiz: Haksız fiilde faiz olay tarihinden, sigorta şirketi bakımından temerrüt tarihinden işler.
Manevi tazminatta destek ilişkisi aranmaz. Eş, çocuklar, anne, baba ve kardeşler ayrı ayrı talepte bulunabilir. Tutarı hakim olayın özelliklerine göre takdir eder.
Mirasın Reddi ve SGK Ölüm Aylığı ile İlişkisi
Destekten yoksun kalma tazminatı terekeye girmez. Ölenin borçları nedeniyle haczedilemez. Borca batık mirası reddeden eş ve çocuklar bu tazminatı yine alır. Mirası reddetme süreleri için reddi miras yazımıza bakabilirsiniz.
SGK ölüm aylığı da ayrı bir haktır. Aylık bağlanmış olması tazminat davasına engel değildir. Yalnızca SGK’nın sorumlulara rücu edebildiği kısım hesapta dikkate alınır.
Dava Süreci Nasıl İşler?
- Deliller toplanır. Kaza tutanağı, ceza dosyası, gelir belgeleri ve nüfus kayıtları hazırlanır.
- Trafik kazasında sigortaya, idari dosyada idareye başvuru yapılır.
- Gerekiyorsa arabuluculuk aşaması tamamlanır.
- Dava belirsiz alacak davası olarak açılır.
- Mahkeme kusur raporu alır.
- Aktüerya bilirkişisi tazminatı hesaplar.
- Rapora itirazlar değerlendirilir ve talep artırılır.
- Karar verilir ve kesinleşince tahsilat yapılır.
Tazminat tutarı baştan bilinemez. Bu yüzden dava belirsiz alacak davası olarak açılır ve harç başlangıçta düşük tutulur. Kusur ve aktüerya raporları davanın sonucunu belirler.
Sık Yapılan Hatalar
- Sigorta şirketinin ilk teklifini kabul edip ibraname imzalamak.
- Sigortaya başvurmadan dava açmak.
- Yalnızca mirasçıların talep edebileceğini sanmak.
- Manevi tazminatı ayrıca istememek.
- Ölenin gerçek gelirini belgelememek.
- Ceza dosyasındaki kusur raporuna itiraz etmemek.
- Bilirkişi raporundaki hesap hatalarını incelememek.
- Mirası reddedince tazminat hakkının da bittiğini düşünmek.
Yargıtay Uygulamasından Notlar
Yerleşik Uygulama: Destek Karinesi
Eş ve çocukların ölenin desteğini aldığı karine olarak kabul edilir. Ana baba bakımından da çocuğun ileride destek olacağı varsayılır.
Yerleşik Uygulama: Fiili Destek Yeterlidir
Resmi nikah bulunmasa da ölenle birlikte yaşayan ve onun desteğiyle geçinen kişi, bu durumu ispatlarsa tazminat isteyebilir.
Yerleşik Uygulama: Bağımsız Hak
Destekten yoksun kalma tazminatı mirasçılık sıfatından doğmaz. Hak sahibinin şahsına bağlı bağımsız bir talep hakkıdır ve mirasın reddinden etkilenmez.
Ölüm nedeniyle açılan tazminat davalarında kusur raporu, gelir tespiti ve aktüerya hesabı sonucu belirler. Sigorta şirketiyle anlaşmadan önce dosyanızı değerlendirtin.
Sık Sorulan Sorular
Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?
Bir kişinin ölümü nedeniyle onun maddi desteğini kaybedenlere ödenen tazminattır. Amaç, geride kalanların yaşam düzeyini korumaktır.
Destekten yoksun kalma tazminatını kimler talep edebilir?
Eş, çocuklar, anne baba ve ölenin fiilen baktığı kişiler talep edebilir. Mirasçı olmak şart değildir, belirleyici olan destek ilişkisidir.
Destekten yoksun kalma tazminatı nasıl hesaplanır?
Ölenin yaşı, geliri, muhtemel yaşam süresi, destek görenlerin sayısı ve kusur oranı dikkate alınır. Hesabı aktüerya bilirkişisi yapar.
Çocuklar kaç yaşına kadar tazminat alır?
Kural olarak erkek çocuk 18, kız çocuk 22 yaşına kadar destek görmüş sayılır. Yükseköğrenim gören çocukta bu süre 25 yaşına kadar uzar.
Mirası reddeden kişi tazminat alabilir mi?
Evet. Bu tazminat terekeye dahil değildir ve hak sahibine kendi adına tanınır. Mirasın reddi tazminat hakkını etkilemez.
Destekten yoksun kalma tazminatında zamanaşımı ne kadardır?
Genel kural öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıldır. Ölümlü trafik kazalarında ceza zamanaşımı uygulanır ve süre çoğu dosyada 15 yıldır.
Sigorta şirketine başvurmadan dava açılır mı?
Hayır. Trafik kazalarında önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmalıdır. Şirket 15 gün içinde cevap vermezse dava açılabilir.
Çalışmayan birinin ölümünde tazminat istenir mi?
Evet. Ev hanımının ev içi emeği ve küçük çocuğun ileride sağlayacağı destek tazminat hesabında dikkate alınır.
Manevi tazminat ayrıca istenebilir mi?
Evet. Ölenin yakınları destekten yoksun kalma tazminatından ayrı olarak manevi tazminat talep edebilir.
Yazar Hakkında
Bu içerik Av. Melisa Ezgi Aslan tarafından hazırlanmıştır. Dayanak olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, 51, 52, 53, 55, 56 ve 72, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 90, 92, 97, 109, 110 ve 111 ile Yargıtay’ın yerleşik uygulaması kullanılmıştır. Dosyanıza özel bilgi için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Av. Melisa Ezgi Aslan, İzmir merkezli hukuk hizmetlerinin yanı sıra Konak, Karşıyaka, Bornova, Buca, Bayraklı, Çiğli, Gaziemir ve Karabağlar ilçelerinde tazminat hukuku, trafik kazası ve iş kazasından doğan ölüm tazminatı davaları alanında müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır. Tazminat davaları İzmir Adliyesindeki asliye hukuk, asliye ticaret ve iş mahkemelerinde takip edilmektedir.